Kontuzje narciarskie – najczęstsze urazy na stoku i jak udzielić pierwszej pomocy

Sezon narciarski w pełni. Wraz z dużą liczbą zjazdów rośnie niestety odsetek wypadków na stokach. Z perspektywy ortopedów widać powtarzalny wzorzec: u narciarzy dominują urazy kolan, u snowboardzistów – kończyn górnych, zwłaszcza nadgarstków i barków. Zdarzają się również poważniejsze obrażenia kręgosłupa i głowy. Poniżej omawiamy najczęstsze kontuzje oraz krok po kroku wyjaśniamy, jak udzielić pierwszej pomocy na miejscu zdarzenia. Na końcu podajemy zasady profilaktyki, które realnie zmniejszają ryzyko urazu, oraz informujemy, gdzie we Wrocławiu uzyskać szybką diagnostykę i leczenie.

Co najczęściej psuje zabawę na stoku: mapy urazów u narciarzy i snowboardzistów

Mechanika jazdy decyduje o tym, które stawy są najbardziej narażone. Narciarz ma obie stopy unieruchomione w wiązaniach, a skręt generuje przede wszystkim w kolanach i biodrach. To dlatego urazy aparatu więzadłowego kolana – a w szczególności więzadła krzyżowego przedniego (ACL) – stanowią u niego najczęstszą kontuzję. Dodatkowo dochodzi do uszkodzeń łąkotek i więzadeł pobocznych oraz do stłuczeń piszczeli.

Snowboardzista upada zwykle do przodu albo do tyłu z rękami wysuniętymi przed siebie, przez co na pierwszej linii ognia są nadgarstki. Często widzimy złamania dalszej nasady kości promieniowej (typ Collesa), urazy więzadłowe nadgarstka oraz obrażenia barku – zwichnięcia i złamania obojczyka.

W poważniejszych zderzeniach, zwłaszcza przy dużej prędkości lub zderzeniu z innym użytkownikiem stoku, dochodzi do urazów głowy i kręgosłupa. Kask istotnie ogranicza ryzyko ciężkiego urazu mózgu, jednak nie eliminuje go całkowicie.

Dobra wiadomość jest taka, że większości kontuzji można zapobiec. Znaczenie ma właściwie dobrany sprzęt, prawidłowa regulacja wiązań, rozgrzewka oraz trzeźwa ocena swoich umiejętności i warunków na trasie.

Kolano narciarza: uszkodzenie ACL – objawy, pierwsza pomoc i co dalej

Mechanizm urazu. Do rozerwania ACL dochodzi najczęściej przy gwałtownym skręcie kolana z towarzyszącą rotacją, gdy narta „trzyma” i nie wypina się na czas. Wystarczy jedna dynamiczna, niekontrolowana zmiana kierunku lub zjazd po oblodzonym odcinku z utratą równowagi.

Objawy, które powinny zaniepokoić:

• nagły, ostry ból w kolanie i charakterystyczne „chrupnięcie”,
• uczucie uciekania kolana, niestabilności w osi bocznej,
• szybko narastający obrzęk spowodowany krwawieniem do stawu,
• trudność z obciążeniem kończyny.

Pierwsza pomoc na stoku – prosto i skutecznie:

1. Przerwij jazdę i zjedź możliwie bezpiecznie na bok trasy.
2. Schłodź kolano – śnieg przez materiał rękawicy lub zimny kompres przez tkaninę. Nie kładź lodu bezpośrednio na skórę.
3. Unieruchom – elastyczny bandaż założony spiralnie, ale bez ucisku powodującego zdrętwienie stopy.
4. Unieś kończynę, jeśli to możliwe.
5. Wezwij ratownika GOPR przez numer alarmowy na stoku lub 601 100 300. Poszkodowany powinien trafić do punktu medycznego.

Diagnostyka i leczenie. W punkcie medycznym wyklucza się złamanie w RTG, a następnie planuje dalszą diagnostykę tkanek miękkich – USG i rezonans magnetyczny. Niewielkie uszkodzenia więzadeł pobocznych lub częściowe naderwania leczy się zachowawczo: orteza, odciążenie, fizjoterapia, stopniowy powrót do ruchu. Pełne rozerwanie ACL u osób aktywnych często wymaga rekonstrukcji artroskopowej. Decyzję podejmuje się indywidualnie po badaniu klinicznym i ocenie oczekiwań pacjenta.

W Omega Medical Clinics we Wrocławiu wykonujemy USG na miejscu, współpracujemy w zakresie rezonansu, a w razie konieczności przeprowadzamy leczenie operacyjne i powrót do sportu według planu rehabilitacji.

Bark, obojczyk i nadgarstek: urazy typowe przy upadkach oraz pierwsza pomoc

Zwichnięcie stawu barkowego

Mechanizm. Upadek na wyprostowaną kończynę lub bezpośrednio na bark.

Objawy. Wyraźna deformacja okolicy barku, silny ból, niemożność wykonywania ruchów, odruchowe podtrzymywanie ręki.

Co robić. Nie nastawiaj barku samodzielnie. Unieruchom ramię w pozycji zastanej – temblakiem z chusty trójkątnej lub improwizowanym bandażem, ogranicz ruchy i udaj się do szpitala. Nastawienie wykonuje lekarz w odpowiednim znieczuleniu. Po repozycji często zaleca się ortezę i fizjoterapię stabilizującą łopatkę.

Złamanie obojczyka

Mechanizm. Upadek na bark lub rękę odsuniętą od tułowia.

Objawy. Ból, wyczuwalna nierówność na przebiegu obojczyka, trudność w uniesieniu ręki, chory podtrzymuje kończynę zdrową ręką.

Pierwsza pomoc. Załóż temblak, ogranicz ruchomość barku, zastosuj chłodzenie i skontaktuj się z lekarzem. Złamania bez przemieszczenia leczy się najczęściej zachowawczo – ortezą ósemkową lub temblakiem. Gdy odłamki są istotnie przemieszczone lub istnieją inne wskazania, rozważa się leczenie operacyjne.

Złamanie Collesa (dalsza nasada kości promieniowej)

Mechanizm. Upadek na wyprostowaną dłoń – klasyka na snowboardzie i u narciarzy przy odruchowym „wychwytywaniu” upadku.

Objawy. Silny ból, szybki obrzęk, nierzadko widoczna deformacja „bagnetowa” nadgarstka.

Pierwsza pomoc. Unieruchom nadgarstek w pozycji funkcjonalnej. W terenie możesz użyć dwóch kijków narciarskich lub innego sztywnego elementu po obu stronach przedramienia, całość owiń bandażem lub taśmą. Zastosuj chłodzenie i jak najszybciej zgłoś się do placówki medycznej. Złamanie wymaga nastawienia i unieruchomienia w gipsie lub ortezie, czasem stabilizacji operacyjnej płytką.

Urazy głowy i kręgosłupa oraz postępowanie świadka wypadku na stoku

Wstrząśnienie mózgu i poważniejsze urazy czaszkowo-mózgowe

Objawy alarmowe. Chwilowa utrata przytomności lub zamroczenie, nudności i wymioty, ból głowy narastający w czasie, niepamięć zdarzenia, zaburzenia równowagi, niesymetryczne źrenice, senność trudna do przerwania.

Co robić. Każde uderzenie głową wymaga zwiększonej czujności. Jeśli poszkodowany stracił przytomność choćby na moment albo ma nasilone objawy neurologiczne – konieczny jest pilny transport do szpitala i diagnostyka, zwykle tomografia komputerowa. Nawet w kasku obserwuj przez 24–48 godzin pod kątem objawów narastających.

Podejrzenie urazu kręgosłupa

Wskazówki. Mechanizm wysokiej energii, upadek z wysokości, skargi na ból kręgosłupa, mrowienia, osłabienie siły w kończynach.

Zasada. Nie poruszaj poszkodowanego. Utrzymuj głowę w osi ciała, chroń przed wychłodzeniem, kontroluj oddech i czekaj na przyjazd ratowników GOPR. Nie zdejmuj kasku, jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia życia.

Jak postąpić jako pierwszy na miejscu zdarzenia – prosty algorytm

1. Zabezpiecz miejsce. Powyżej poszkodowanego wbij dwie narty skrzyżowane lub ustaw tyczkę ostrzegawczą.
2. Oceń przytomność i oddech. Jeśli brak oddechu, rozpocznij RKO i poproś kogoś o wezwanie GOPR.
3. Wezwij pomoc. Zadzwoń z podaniem numeru trasy, punktu kilometrowego lub charakterystycznych punktów terenu.
4. Udziel pierwszej pomocy adekwatnej do urazu. Chłodzenie, unieruchomienie, pozycja bezpieczna przy zachowanym oddechu.
5. Nie podawaj alkoholu ani leków przeciwbólowych doustnie przy podejrzeniu wstrząśnienia, złamań twarzoczaszki lub urazów brzucha.
6. Dbaj o komfort termiczny. Koce NRC i kurtki to nie bagaż – to wyposażenie ratujące ciepło.

Zanim wyjedziesz – praktyczna profilaktyka, która naprawdę działa

Przygotuj ciało. Miesiąc przed wyjazdem wprowadź trening wzmacniający uda i pośladki oraz ćwiczenia stabilizacji tułowia. Skoki, półprzysiady, wykroki, deska i praca na gumach znacząco poprawiają kontrolę kolan. Bezpośrednio przed zjazdem wykonaj rozgrzewkę: krążenia stawów, mobilizacja bioder, kilka przysiadów i krótki trucht.

Zadbaj o sprzęt. Ustaw siłę wypięcia wiązań do wagi, wzrostu i umiejętności. Zbyt „twarde” wiązania zwiększają ryzyko urazu ACL. Kask powinien mieć właściwy rozmiar i być zapięty. Snowboardzistom zdecydowanie polecamy ochraniacze nadgarstków.

Jedź adekwatnie do warunków. Ob lodu, muldy i tłok w dolnych partiach tras to czynniki ryzyka. Zachowaj odstęp, a prędkość dopasuj do widoczności i umiejętności.

Stosuj zasady FIS. Kluczowa reguła brzmi: narciarz jadący z góry odpowiada za bezpieczeństwo osób poniżej. To on ma większą widoczność i możliwość zmiany toru jazdy. Wiele wypadków to efekt brawury i nieuwagi – świadoma jazda realnie ogranicza liczbę kontuzji.

Unikaj alkoholu. Zimno maskuje jego działanie, ale koordynacja i czas reakcji dramatycznie spadają. Na stoku trzeźwość to standard bezpieczeństwa.

Droga powrotna do formy

Na stoku nie wszystko da się przewidzieć, lecz wiele można zrobić, by ograniczyć ryzyko urazu, a w razie kontuzji – działać właściwie od pierwszej minuty. Świadoma jazda, rozgrzewka i dobrze dobrany sprzęt to realna ochrona. Gdy jednak dojdzie do wypadku, nie zwlekaj z konsultacją. Zespół ortopedów Omega Medical Clinics we Wrocławiu ma duże doświadczenie w leczeniu urazów sportowych – od szybkiej diagnostyki i ortez, przez rehabilitację, po artroskopową naprawę więzadeł i zespolenia złamań. Dzięki temu możesz bezpiecznie wrócić do zdrowia, a na stok – z jeszcze większą rozwagą.