Przewlekłe zapalenie zatok – kiedy potrzebna jest ocena laryngologiczna?
Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych to choroba zapalna błony śluzowej nosa i zatok, w której dolegliwości utrzymują się przez co najmniej 12 tygodni. Najczęściej występują przewlekła niedrożność nosa, wydzielina z nosa lub spływająca po tylnej ścianie gardła, osłabienie węchu oraz uczucie rozpierania albo dyskomfortu w obrębie twarzy.
Przewlekłego zapalenia zatok nie należy traktować jak po prostu „niedoleczonego kataru”. To złożona choroba zapalna, która może mieć różne mechanizmy i przebieg. U części pacjentów współistnieją polipy nosa, alergia lub astma, a u innych znaczenie mogą mieć między innymi nieprawidłowości anatomiczne, choroby zębów czy zaburzenia odporności.
Rozpoznanie nie powinno opierać się wyłącznie na bólu głowy albo uczuciu zatkanego nosa. Oprócz odpowiednich objawów potrzebne jest potwierdzenie zmian zapalnych podczas badania laryngologicznego lub w odpowiednio dobranym badaniu obrazowym.
Sprawdź konsultacje laryngologiczne we Wrocławiu.
Czym jest przewlekłe zapalenie zatok przynosowych?
Zatoki przynosowe to przestrzenie powietrzne znajdujące się w kościach czaszki i połączone z jamą nosa.
Wyróżniamy zatoki:
- szczękowe
- czołowe
- sitowe
- klinowe.
Ich błona śluzowa stanowi funkcjonalną całość z błoną śluzową nosa. Dlatego współcześnie używa się pojęcia przewlekłego zapalenia nosa i zatok przynosowych – CRS, chronic rhinosinusitis.
Choroba powoduje utrzymujący się proces zapalny, który może zaburzać:
- drożność nosa
- odpływ wydzieliny
- wentylację zatok
- węch
- jakość snu i codzienne funkcjonowanie.
Jak długo muszą trwać objawy, żeby mówić o przewlekłym zapaleniu zatok?
Przewlekłe zapalenie zatok rozpoznaje się, gdy charakterystyczne objawy utrzymują się co najmniej 12 tygodni.
To odróżnia CRS od ostrego zapalenia zatok, które trwa krócej.
Nie oznacza to jednak, że każdy katar utrzymujący się przez trzy miesiące jest przewlekłym zapaleniem zatok.
Konieczna jest ocena charakteru objawów i obiektywne potwierdzenie procesu zapalnego.
Jakie są objawy przewlekłego zapalenia zatok?
Najbardziej charakterystyczne są:
- niedrożność nosa
- uczucie zatkania nosa
- wydzielina z nosa
- wydzielina spływająca do gardła
- osłabienie lub utrata węchu
- uczucie rozpierania lub bólu w obrębie twarzy.
Mogą również występować:
- przewlekłe odchrząkiwanie
- kaszel związany ze spływaniem wydzieliny
- zaburzenia snu
- zmęczenie
- uczucie ciężkiej głowy
- nieprzyjemny zapach z nosa lub ust.
Nie każdy pacjent ma wszystkie te dolegliwości.
Czy zatkany nos wystarczy do rozpoznania?
Nie.
Przewlekła niedrożność nosa może mieć wiele innych przyczyn, takich jak:
- skrzywienie przegrody nosa
- przerost małżowin nosowych
- alergiczny nieżyt nosa
- polipy
- polekowy nieżyt nosa
- inne zmiany w jamie nosa.
Dlatego przewlekłe zatkanie nosa nie powinno być automatycznie określane jako „zatoki”.
Skrzywienie przegrody nosa i przewlekła niedrożność nosa będą osobnym tematem tego klastra.
Czy ból głowy oznacza chore zatoki?
Nie zawsze.
To jeden z częstszych błędów.
Ból głowy może mieć wiele przyczyn, między innymi:
- migrenę
- napięciowy ból głowy
- problemy neurologiczne
- zaburzenia stawu skroniowo-żuchwowego
- inne przyczyny.
Przewlekłe zapalenie zatok może powodować dyskomfort lub uczucie rozpierania w obrębie twarzy, ale sam ból głowy bez innych charakterystycznych objawów nie wystarcza do rozpoznania CRS.
Czy zatoki mogą boleć pod oczami?
Tak.
Przy zajęciu zatok szczękowych pacjent może odczuwać dyskomfort:
- w okolicy policzków
- pod oczami
- czasami w górnych zębach.
Podobne dolegliwości mogą jednak pochodzić również od zębów.
Dlatego jednostronny ból okolicy zatoki szczękowej, szczególnie przy problemach stomatologicznych, wymaga uwzględnienia możliwego źródła zębowego.
Czy przewlekłe zatoki powodują spływanie wydzieliny do gardła?
Tak.
Wydzielina może przemieszczać się po tylnej ścianie gardła.
Pacjent może odczuwać:
- konieczność częstego przełykania
- odchrząkiwanie
- uczucie zalegania wydzieliny
- okresowy kaszel.
Spływanie wydzieliny nie jest jednak objawem charakterystycznym wyłącznie dla zatok. Może występować również przy nieżycie nosa i innych chorobach górnych dróg oddechowych.
Czy utrata węchu może być związana z zatokami?
Tak.
Osłabienie węchu jest jednym z charakterystycznych objawów przewlekłego zapalenia nosa i zatok.
Może wynikać między innymi z:
- obrzęku błony śluzowej
- utrudnienia dostępu powietrza do okolicy węchowej
- zmian zapalnych.
Szczególnie często istotne zaburzenia węchu występują przy przewlekłym zapaleniu zatok z polipami nosa.
Czy smak również może się pogorszyć?
Tak.
Znaczna część tego, co pacjent określa jako „smak potrawy”, zależy w rzeczywistości od węchu.
Dlatego przy osłabieniu węchu jedzenie może wydawać się:
- mniej intensywne
- pozbawione aromatu
- „bez smaku”.
Nie musi to oznaczać rzeczywistego uszkodzenia receptorów smaku.
Czy przewlekłe zapalenie zatok może występować bez bólu?
Tak.
Pacjent może mieć przede wszystkim:
- zatkany nos
- wydzielinę
- osłabienie węchu
bez istotnego bólu twarzy.
Brak bólu nie wyklucza więc przewlekłego zapalenia zatok.
Najczęstsze pytania
Po jakim czasie zapalenie zatok jest przewlekłe?
O przewlekłym zapaleniu nosa i zatok mówi się, gdy odpowiednie objawy utrzymują się przez co najmniej 12 tygodni. Sam czas trwania nie wystarcza jednak do rozpoznania – potrzebne jest również potwierdzenie procesu zapalnego.
Czy ból głowy oznacza przewlekłe zapalenie zatok?
Nie. Ból głowy może mieć wiele przyczyn, a sam w sobie nie pozwala rozpoznać CRS. Szczególnie migrena jest często mylona z „bólem zatokowym”.
Czy przy przewlekłych zatokach zawsze trzeba zrobić tomografię?
Nie. TK wykonuje się wtedy, gdy jest potrzebna do potwierdzenia lub dokładniejszej oceny choroby, różnicowania innych zmian albo planowania leczenia operacyjnego. Nie powinna być automatycznym badaniem przy każdym przewlekłym katarze.
Czy przewlekłe zapalenie zatok zawsze wymaga antybiotyku?
Nie. CRS jest przede wszystkim przewlekłą chorobą zapalną, a nie stałą infekcją bakteryjną. Antybiotyk stosuje się jedynie w odpowiednich sytuacjach klinicznych.
Czy płukanie zatok solą pomaga?
Płukanie nosa roztworem soli jest jedną z podstawowych metod zalecanych w leczeniu objawowym CRS. Może pomagać usuwać wydzielinę i poprawiać funkcjonowanie błony śluzowej.
Czy steryd do nosa można stosować przy przewlekłych zatokach?
Donosowe glikokortykosteroidy należą do podstawowych metod leczenia CRS. Sposób stosowania powinien być zgodny z zaleceniami dla konkretnego preparatu i sytuacji pacjenta.
Czy przewlekłe zapalenie zatok trzeba operować?
Nie. Wiele osób można skutecznie leczyć zachowawczo. Operację rozważa się wtedy, gdy potwierdzona choroba nadal powoduje istotne problemy, a przewidywana korzyść z zabiegu jest większa niż z kontynuowania samego leczenia nieoperacyjnego.
Czy operacja zatok oznacza, że choroba już nigdy nie wróci?
Nie. CRS może mieć charakter nawrotowy. Po zabiegu część pacjentów nadal wymaga płukania nosa, leczenia miejscowego i kontroli laryngologicznych.
