ADHD u dorosłych i młodzieży – objawy, diagnostyka i leczenie

ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym. Objawy rozpoczynają się w dzieciństwie, ale mogą utrzymywać się w okresie dojrzewania i dorosłości. Z czasem ich wygląd często się zmienia – dorosły nie musi być wyraźnie nadruchliwy, aby nadal mieć istotne trudności z koncentracją, organizacją czy impulsywnością.

ADHD może wpływać na naukę, pracę, relacje, zarządzanie czasem, finanse, prowadzenie samochodu czy wykonywanie codziennych obowiązków. Rozpoznanie nie opiera się jednak na pojedynczym teście ani samym kwestionariuszu internetowym. Potrzebny jest dokładny wywiad dotyczący obecnych objawów, rozwoju w dzieciństwie, funkcjonowania w różnych środowiskach i możliwych innych przyczyn trudności.

ADHD może współistnieć między innymi z depresją, zaburzeniami lękowymi, problemami ze snem, zaburzeniami uczenia się czy używaniem substancji. Dlatego prawidłowa diagnostyka powinna uwzględniać cały obraz funkcjonowania pacjenta.

OMEGA Medical Clinics we Wrocławiu prowadzi planowe konsultacje psychiatryczne dla dorosłych od 18. roku życia. Opis metod diagnostyki i leczenia ma charakter edukacyjny i nie oznacza, że każda z nich jest wykonywana w placówce.

Informacje o młodzieży mają charakter edukacyjny. Osoby niepełnoletnie wymagają konsultacji w placówce przyjmującej dzieci i młodzież. Przed zapisem osoby dorosłej na diagnostykę ADHD należy potwierdzić jej zakres i dostępność w rejestracji OMEGA.

Sprawdź konsultacje psychiatryczne dla dorosłych we Wrocławiu.

Nie.

Objawy zaczynają się w dzieciństwie, ale u części osób utrzymują się przez:

• okres dojrzewania
• dorosłość.

Niektórzy dorośli zostają zdiagnozowani dopiero wtedy, gdy wymagania związane z:

• studiami
• pracą
• rodziną
• samodzielną organizacją życia

stają się większe niż wcześniej.

Możliwe są trudności z:

• utrzymaniem koncentracji
• kończeniem rozpoczętych zadań
• organizacją czasu.

Pacjent może:

• łatwo się rozpraszać
• często zapominać
• gubić potrzebne przedmioty.

Może również mieć problem z:

• wykonywaniem wieloetapowych poleceń
• pilnowaniem terminów
• systematycznością.

To potoczne określenie bardzo intensywnego skupienia na interesującym zadaniu.

Osoba może wtedy:

• stracić poczucie czasu
• odłożyć inne obowiązki
• zapomnieć o posiłku.

Hiperfokus nie jest jednak samodzielnym kryterium diagnostycznym ADHD.

Nie powinno się rozpoznawać zaburzenia wyłącznie dlatego, że ktoś „potrafi się zafiksować na jednym temacie”.

Nie.

Z wiekiem widoczna nadruchliwość może:

• słabnąć
• zmieniać formę.

Dorosły może siedzieć spokojnie podczas spotkania, ale jednocześnie odczuwać:

• wewnętrzne pobudzenie
• potrzebę zmiany zajęcia
• trudność z odpoczynkiem.

U niektórych osób dominują przede wszystkim objawy nieuwagi.

Nie.

Impulsywność może występować również przy:

• zaburzeniach osobowości
• manii lub hipomanii
• używaniu substancji
• silnym stresie.

Może być też po prostu cechą temperamentu.

Do rozpoznania ADHD potrzebny jest:

• cały charakterystyczny wzorzec objawów
• początek w dzieciństwie
• wpływ na funkcjonowanie.

Nie każda osoba z ADHD ma słabe oceny.

Niektórzy przez wiele lat kompensują trudności poprzez:

• wysokie zdolności
• ogromny wysiłek
• wsparcie rodziców.

Problem może być bardziej widoczny w:

• organizacji
• odrabianiu zadań
• punktualności
• pamiętaniu terminów.

Dobre wyniki w nauce nie wykluczają więc automatycznie ADHD.

Dorosły może mieć problem z:

• terminami
• rachunkami
• organizacją obowiązków
• planowaniem.

Może często:

• odkładać zadania do ostatniej chwili
• gubić telefon lub klucze
• zaczynać wiele rzeczy jednocześnie.

Trudności mogą być szczególnie widoczne, gdy życie wymaga samodzielnego zarządzania:

• pracą
• domem
• dziećmi
• finansami.

CDC podkreśla wpływ dorosłego ADHD między innymi na codzienne zadania i relacje społeczne.

Nie.

Odkładanie zadań jest bardzo częste również u osób bez zaburzenia.

Przy ADHD może być nasilane przez:

• trudność rozpoczęcia nudnego zadania
• problem z planowaniem
• łatwe rozpraszanie.

Prokrastynacja może jednak występować także przy:

• depresji
• lęku
• perfekcjonizmie
• przeciążeniu.

Problemy z regulacją emocji często występują u osób z ADHD, ale same nie stanowią podstawowego kryterium diagnostycznego.

Pacjent może:

• szybko się frustrować
• gwałtownie reagować
• mieć trudność z wyciszeniem po konflikcie.

Trzeba jednak różnicować takie objawy między innymi z:

• zaburzeniami nastroju
• zaburzeniami osobowości
• przewlekłym stresem.

Nie.

Nie jest skutkiem:

• niewystarczającej dyscypliny
• „rozpuszczenia” dziecka
• nadmiernej ilości ekranów.

Środowisko może oczywiście wpływać na to, jak silnie objawy przeszkadzają i jak skutecznie osoba sobie z nimi radzi.

Nie jest jednak podstawową przyczyną samego zaburzenia neurorozwojowego.

Tak.

Przewlekła bezsenność i niedobór snu mogą powodować:

• problemy z koncentracją
• drażliwość
• impulsywność
• gorszą pamięć.

CDC wymienia zaburzenia snu jako jeden z problemów mogących powodować objawy podobne do ADHD.

Dlatego dokładna ocena snu jest ważną częścią diagnostyki.

Tak.

Silny lęk może sprawić, że uwaga jest stale zajęta:

• zagrożeniem
• zamartwianiem.

Pacjent może wtedy:

• nie słuchać rozmowy
• zapominać
• mieć trudność z nauką.

ADHD i zaburzenia lękowe mogą także współistnieć.

Dlatego nie zawsze trzeba wybierać tylko jedno rozpoznanie.

Tak.

CDC i NHS zwracają uwagę na częste współistnienie między innymi:

• zaburzeń lękowych
• depresji
• problemów ze snem.

Dlatego terapia powinna obejmować cały obraz zdrowia psychicznego

a nie tylko jeden wynik testu ADHD.

U części osób ryzyko problematycznego używania substancji jest zwiększone.

CDC wskazuje, że przy diagnostyce dorosłych należy uwzględniać:

• alkohol
• substancje psychoaktywne

zarówno jako możliwy problem współistniejący, jak i alternatywne wyjaśnienie części objawów.

Dlatego pytanie psychiatry o substancje jest standardowym elementem:

• diagnostyki
• wyboru leczenia.

Prawidłowa diagnostyka wymaga zebrania szerokiego wywiadu, a nie tylko zaznaczenia kilku odpowiedzi w formularzu.

NICE wskazuje, że rozpoznanie powinno obejmować:

• pełną ocenę kliniczną i psychospołeczną
• historię rozwoju
• historię psychiatryczną
• informacje obserwacyjne.

Czas organizacji procesu może się różnić, ale jego celem powinno być:

• potwierdzenie wzorca objawów
• różnicowanie innych przyczyn.

Ponieważ objawy ADHD powinny być oceniane w różnych sytuacjach i przez dłuższy czas.

Dodatkowa osoba może przypomnieć:

• zachowania z dzieciństwa
• trudności codzienne.

NICE uwzględnia raporty obserwatorów jako element diagnostyki.

Nie oznacza to jednak, że partner lub rodzic „decyduje”, czy pacjent ma ADHD.

Tak.

Problemy z koncentracją czy impulsywnością występują w pewnym stopniu również u osób zdrowych.

WHO podkreśla, że różnica między normą a ADHD dotyczy między innymi:

• nasilenia
• trwałości
• wpływu na funkcjonowanie.

Diagnoza wymaga więc czegoś więcej niż:

„często się rozpraszam”.

Możliwe jest leczenie farmakologiczne, psychologiczne oraz odpowiednie dostosowanie środowiska.

NICE zaleca zaoferowanie dorosłemu farmakoterapii, jeżeli objawy nadal powodują istotne zaburzenie funkcjonowania po wdrożeniu i ocenie odpowiednich modyfikacji środowiska.

Możliwe są również:

• interwencje psychologiczne
• strategie organizacyjne
• CBT.

NHS podkreśla, że nie każdy dorosły potrzebuje lub chce farmakoterapii.

Nie.

Decyzja zależy od:

• nasilenia
• wpływu na funkcjonowanie
• preferencji pacjenta
• przeciwwskazań.

NICE zaleca rozważenie leczenia niefarmakologicznego między innymi u osób, które:

• nie chcą leków
• źle je tolerują
• nie uzyskały wystarczającej poprawy.

Celem leczenia nie jest „uspokojenie” pacjenta, lecz zmniejszenie podstawowych objawów i poprawa funkcjonowania.

Może poprawić między innymi:

• koncentrację
• kontrolę impulsów
• organizację.

Reakcja na lek nie jest jednak testem diagnostycznym.

To, że ktoś lepiej się skupia po substancji pobudzającej, nie dowodzi automatycznie ADHD.

Mogą u części pacjentów wpływać na zasypianie.

Znaczenie ma:

• rodzaj preparatu
• czas działania
• pora przyjmowania.

Dlatego podczas kontroli ocenia się między innymi:

• sen
• apetyt
• nastrój
• tolerancję leczenia.

Jeżeli pacjent ma przewlekłą bezsenność, należy ją ocenić równolegle.

Nie powinny powodować utraty osobowości.

Celem jest zmniejszenie problemów z:

• uwagą
• impulsywnością
• nadruchliwością.

Jeżeli pacjent podczas leczenia czuje się:

• nadmiernie spowolniony
• „nie sobą”
• emocjonalnie stłumiony

jest to powód do ponownej oceny terapii.

Nie ma jednej metody najlepszej dla wszystkich.

U części osób interwencje niefarmakologiczne mogą być wystarczające.

U innych najlepszy efekt może dawać:

• połączenie farmakoterapii
• wsparcia psychologicznego
• modyfikacji środowiska.

CDC podkreśla, że skuteczny plan zależy od konkretnej osoby i wymaga:

• monitorowania
• dostosowywania w czasie.

Nie jest przyczyną ADHD.

Po dużej ilości słodyczy zachowanie konkretnego dziecka może czasami wydawać się inne, ale nie oznacza to powstania zaburzenia neurorozwojowego.

ADHD ma znacznie bardziej złożone:

• podłoże biologiczne
• genetyczne.

Regularna aktywność może wspierać zdrowie fizyczne, sen i samopoczucie, ale nie zastępuje leczenia, gdy objawy ADHD powodują istotne zaburzenie funkcjonowania.

Aktywność można traktować jako element szerokiego planu zdrowotnego.

Nie jest odpowiedzią w rodzaju:

„dziecko ma się po prostu wybiegać”.

Nie.

Odpowiednie rozpoznanie i leczenie mogą znacząco poprawić:

• funkcjonowanie
• organizację
• jakość życia.

Potrzeby mogą zmieniać się w zależności od:

• wieku
• pracy
• nauki
• sytuacji rodzinnej.

CDC podkreśla, że ADHD często można skutecznie kontrolować dzięki odpowiednio dobranemu leczeniu i wsparciu.

Szczególnie gdy od wielu lat występują:

• problemy z koncentracją
• zapominanie
• impulsywność
• dezorganizacja

i wpływają na:

• naukę
• pracę
• związki
• codzienne obowiązki.

Warto zgłosić się także, jeśli wcześniej rozpoznano ADHD w dzieciństwie, a objawy nadal znacząco przeszkadzają w dorosłym życiu.

Konsultacja jest również potrzebna, gdy trudno ustalić, czy problemy wynikają z:

• ADHD
• depresji
• lęku
• bezsenności
• innego zaburzenia.

Warto przypomnieć sobie:

• jak funkcjonowałeś w szkole podstawowej
• czy często zapominałeś zadań
• czy gubiłeś rzeczy.

Pomocne mogą być:

• stare świadectwa
• opinie nauczycieli
• dokumentacja psychologiczna.

Jeżeli jest to możliwe, warto przygotować informacje od:

• rodzica
• opiekuna
• osoby znającej pacjenta od dzieciństwa.

Należy również opisać obecne trudności w:

• pracy
• nauce
• domu
• relacjach.

Ważne są informacje o:

• depresji
• lęku
• śnie
• używaniu substancji.

Należy przygotować listę:

• leków
• suplementów
• wcześniejszego leczenia psychiatrycznego.

Psychiatra Wrocław — dorośli 18+

Planowe konsultacje psychiatryczne dla dorosłych.

Depresja

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.

Bezsenność

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.