Zaburzenie lękowe uogólnione – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Zaburzenie lękowe uogólnione, w skrócie GAD, jest zaburzeniem psychicznym, w którym dominuje przewlekłe i trudne do kontrolowania zamartwianie się wieloma sprawami codziennego życia. Niepokój może dotyczyć zdrowia, pracy, finansów, rodziny, szkoły czy przyszłości, nawet wtedy, gdy obiektywne zagrożenie jest niewielkie albo trudne do wskazania.

Lękowi często towarzyszą objawy fizyczne: napięcie mięśni, kołatanie serca, drżenie, uczucie niepokoju w ciele, dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz problemy ze snem. WHO podkreśla, że w zaburzeniach lękowych obawy są nadmierne, trudne do kontrolowania i mogą znacząco utrudniać funkcjonowanie rodzinne, społeczne, szkolne oraz zawodowe.

GAD różni się od zaburzenia panicznego tym, że lęk ma zwykle charakter przewlekły i dotyczy wielu obszarów życia. W zaburzeniu panicznym na pierwszy plan wysuwają się natomiast nawracające, gwałtowne napady paniki i lęk przed ich ponownym wystąpieniem.

OMEGA Medical Clinics we Wrocławiu prowadzi planowe konsultacje psychiatryczne dla dorosłych od 18. roku życia. Opis metod diagnostyki i leczenia ma charakter edukacyjny i nie oznacza, że każda z nich jest wykonywana w placówce.

Sprawdź konsultacje psychiatryczne dla dorosłych we Wrocławiu.

Każdy człowiek czasami się martwi, ale w GAD niepokój jest bardziej uporczywy, trudniejszy do kontrolowania i zaczyna wpływać na życie.

Zwykłe martwienie:

• ma zazwyczaj konkretną przyczynę
• zmniejsza się po rozwiązaniu problemu
• nie zajmuje większości dnia.

W GAD pacjent może wiedzieć, że jego obawy są przesadne, a mimo to nie potrafić ich zatrzymać.

Niepokój często przechodzi z jednego problemu na kolejny.

Typowe mogą być:

• przewlekłe zamartwianie
• napięcie
• niepokój
• poczucie zagrożenia.

Często występują również:

• problemy z koncentracją
• trudności w podejmowaniu decyzji
• drażliwość
• niemożność odprężenia się.

WHO wymienia również:

• uczucie napięcia
• rozdrażnienie
• trudności z koncentracją i snem.

Tak.

Aktywacja autonomicznego układu nerwowego może powodować:

• przyspieszenie tętna
• mocniejsze odczuwanie bicia serca.

Nie oznacza to jednak, że każde kołatanie jest wyłącznie objawem lęku.

W określonych sytuacjach trzeba wykluczyć między innymi:

• arytmię
• choroby tarczycy
• niedokrwistość
• działania leków lub substancji.

Bardzo często.

Pacjent może:

• długo zasypiać
• budzić się w nocy
• budzić się zbyt wcześnie.

Typowe jest leżenie w łóżku i wielogodzinne:

• analizowanie problemów
• przewidywanie najgorszych scenariuszy.

WHO wymienia problemy ze snem jako jeden z częstych objawów zaburzeń lękowych.

Tak.

Napady paniki nie są konieczne do rozpoznania GAD.

W GAD dominuje zwykle:

• przewlekłe napięcie
• martwienie się
• trudność w odpuszczaniu myśli.

Napad paniki jest natomiast:

• gwałtownym
• krótkotrwałym
• bardzo intensywnym epizodem lęku.

Tak, i jest to częste klinicznie połączenie.

WHO wskazuje, że zaburzenia lękowe zwiększają ryzyko:

• depresji
• zaburzeń związanych z używaniem substancji.

Dlatego podczas konsultacji warto ocenić również:

• nastrój
• anhedonię
• energię
• myśli o śmierci.

Nie ma jednej przyczyny.

WHO wskazuje na współdziałanie czynników:

• biologicznych
• psychologicznych
• społecznych.

Ryzyko może zwiększać:

• podatność genetyczna
• przewlekły stres
• trudne doświadczenia
• określony sposób reagowania na niepewność.

Nie oznacza to jednak, że GAD jest efektem:

• „słabego charakteru”
• braku odporności psychicznej.

Może zwiększać ryzyko lub nasilać objawy, ale zwykle nie jest jedyną przyczyną.

WHO wskazuje, że długotrwałe trudne sytuacje i doświadczenia traumatyczne mogą zwiększać ryzyko zaburzeń lękowych.

U niektórych osób początek choroby jest związany z:

• przedłużającym się stresem
• zmianami życiowymi.

U innych nie da się wskazać jednego wyraźnego momentu rozpoczęcia.

Tak, szczególnie w większej ilości lub u osób bardzo wrażliwych.

Może zwiększać:

• kołatanie serca
• drżenie
• napięcie
• problemy ze snem.

Jeżeli pacjent zauważa wyraźny związek między dużą ilością kofeiny a objawami, ograniczenie jej może być pomocne.

Nie oznacza to, że kofeina jest podstawową przyczyną GAD.

Może dać krótkotrwałe uczucie odprężenia, ale nie jest leczeniem GAD.

Regularne używanie alkoholu do redukcji napięcia może prowadzić do:

• pogorszenia snu
• wzrostu tolerancji
• uzależnienia
• nasilenia lęku po ustąpieniu działania.

WHO zaleca ograniczenie alkoholu i unikanie narkotyków, ponieważ mogą pogarszać zaburzenia lękowe.

Tak.

Szczególnie nadczynność tarczycy może powodować:

• kołatanie serca
• drżenie
• niepokój
• bezsenność
• potliwość.

WHO podkreśla, że objawy GAD należy różnicować z chorobami somatycznymi, w tym nadczynnością tarczycy.

Dlatego w odpowiedniej sytuacji lekarz może zlecić badania laboratoryjne.

Tak.

Kołatanie serca czy duszność mogą występować zarówno przy lęku, jak i w chorobach:

• serca
• układu oddechowego.

Dlatego pierwszy lub nietypowy epizod silnych objawów fizycznych nie powinien być automatycznie uznawany za „nerwicę”.

Ocena zależy od:

• wieku
• wywiadu
• chorób współistniejących
• charakteru objawów.

Rozpoznanie jest przede wszystkim kliniczne.

Psychiatra ocenia:

• tematykę lęku
• czas trwania
• możliwość kontrolowania zamartwiania.

Pyta również o:

• objawy fizyczne
• sen
• funkcjonowanie
• używanie substancji.

NICE zaleca zwracać uwagę na osoby, które wielokrotnie martwią się szerokim zakresem problemów albo często szukają zapewnienia, że somatycznie wszystko jest w porządku.

To popularny siedmiopunktowy kwestionariusz pomagający ocenić nasilenie objawów lękowych.

Może być wykorzystywany do:

• przesiewu
• monitorowania efektów leczenia.

Nie zastępuje:

• wywiadu psychiatrycznego
• różnicowania innych chorób.

Liczba punktów nie powinna być jedyną podstawą decyzji terapeutycznych.

W GAD dominują obawy dotyczące realnych codziennych problemów, natomiast OCD obejmuje obsesje i/lub kompulsje.

Osoba z OCD może wykonywać powtarzalne czynności lub rytuały, aby:

• zmniejszyć lęk
• zapobiec wyobrażanej katastrofie.

W GAD typowe jest raczej:

• wielogodzinne zamartwianie
• analizowanie „co jeśli”.

Skuteczne leczenie obejmuje przede wszystkim interwencje psychologiczne, a u części pacjentów również farmakoterapię.

WHO wskazuje psychoterapię opartą na zasadach CBT jako jedną z metod z najlepszymi dowodami w zaburzeniach lękowych.

NICE stosuje model stopniowania leczenia w zależności od:

• nasilenia objawów
• wpływu na funkcjonowanie
• odpowiedzi na wcześniejsze interwencje.

Nie polega wyłącznie na pozytywnym myśleniu.

Może obejmować między innymi pracę nad:

• automatycznymi interpretacjami zagrożenia
• potrzebą ciągłego upewniania się
• tolerowaniem niepewności.

Pacjent uczy się również:

• inaczej reagować na pojawiające się obawy
• ograniczać zachowania utrzymujące lęk.

Może zmniejszać napięcie i wspierać ogólne zdrowie psychiczne.

WHO rekomenduje regularną aktywność jako element dbania o siebie przy zaburzeniach lękowych.

Nie oznacza to jednak, że pacjent z nasilonym GAD powinien usłyszeć wyłącznie „idź pobiegać”.

Aktywność jest elementem wspomagającym, nie zamiennikiem odpowiedniego leczenia.

W leczeniu GAD wykorzystuje się między innymi leki przeciwdepresyjne o działaniu przeciwlękowym.

WHO wskazuje leki przeciwdepresyjne jako jedną z możliwych farmakologicznych metod leczenia dorosłych z zaburzeniami lękowymi.

Nie oznacza to, że osoba leczona na lęk musi jednocześnie mieć depresję.

Te same leki mogą działać w różnych zaburzeniach.

Nie są zalecane jako standardowe długoterminowe leczenie.

WHO podkreśla ryzyko:

• uzależnienia
• ograniczoną wartość długoterminową

tej grupy leków w zaburzeniach lękowych.

W określonych sytuacjach mogą być używane:

• krótkotrwale
• według ścisłego planu lekarza.

Nie powinno się zwiększać dawki samodzielnie ani traktować ich jako jedynego sposobu radzenia sobie z lękiem.

Nie zawsze.

Czas leczenia zależy od:

• przebiegu choroby
• odpowiedzi
• nawrotów
• wcześniejszych epizodów.

Po uzyskaniu stabilnej poprawy lekarz może rozważyć stopniowe zakończenie terapii.

Nie należy jednak gwałtownie odstawiać leków na własną rękę.

Na krótko może zmniejszać lęk, ale długoterminowo może go utrzymywać.

Przykłady to:

• wielokrotne pytanie bliskich „na pewno wszystko będzie dobrze?”
• częste sprawdzanie wyników badań
• wielokrotne szukanie tych samych informacji w internecie.

NICE zwraca uwagę na osoby wielokrotnie szukające zapewnienia dotyczącego objawów somatycznych jako grupę, u której warto rozważyć GAD.

Wiele osób uzyskuje znaczną poprawę lub remisję dzięki odpowiedniemu leczeniu.

WHO podkreśla, że istnieją skuteczne metody leczenia zaburzeń lękowych.

Nie można jednak zagwarantować:

• konkretnego czasu poprawy
• braku nawrotów.

Niektórzy pacjenci wymagają:

• dłuższej terapii
• profilaktyki nawrotów.

Szczególnie gdy zamartwianie:

• trwa przez wiele miesięcy
• trudno je kontrolować
• zajmuje dużą część dnia.

Konsultacja jest wskazana także, gdy lęk powoduje:

• bezsenność
• problemy z koncentracją
• trudności w pracy
• problemy w relacjach.

Warto również zgłosić się, jeśli zaczynasz regularnie używać:

• alkoholu
• leków uspokajających
• innych substancji

w celu poradzenia sobie z napięciem.

Warto zastanowić się:

• od kiedy trwa lęk
• czego najczęściej dotyczą obawy
• ile czasu dziennie zajmuje zamartwianie.

Dobrze przygotować informacje o:

• śnie
• koncentracji
• napięciu mięśni
• kołataniu serca
• dolegliwościach żołądkowych.

Należy powiedzieć o:

• kofeinie
• energetykach
• alkoholu
• innych substancjach.

Warto przygotować listę:

• leków
• suplementów
• wcześniejszego leczenia.

Jeśli wykonywano już badania z powodu objawów somatycznych, można zabrać dostępne wyniki.

Ważne jest również poinformowanie o:

• depresji
• napadach paniki
• OCD
• wcześniejszych myślach samobójczych.

Psychiatra Wrocław — dorośli 18+

Planowe konsultacje psychiatryczne dla dorosłych.

Zaburzenie paniczne i napady paniki

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD)

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.