Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Niedoczynność tarczycy jest stanem, w którym organizm otrzymuje zbyt mało hormonów tarczycy w stosunku do swoich potrzeb. Może powodować między innymi zmęczenie, senność, marznięcie, zaparcia, suchość skóry, pogorszenie koncentracji czy wzrost masy ciała. Objawy rozwijają się często stopniowo i mogą przypominać wiele innych problemów zdrowotnych.

Do rozpoznania nie wystarcza samo samopoczucie. Podstawowe znaczenie mają badania hormonalne, przede wszystkim TSH i FT4. Ich interpretacja zależy jednak od tego, czy problem znajduje się w samej tarczycy, czy znacznie rzadziej w przysadce lub podwzgórzu.

Najczęstszą przyczyną trwałej pierwotnej niedoczynności tarczycy w krajach z prawidłową podażą jodu jest autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Choroba Hashimoto nie jest jednak synonimem niedoczynności – można mieć Hashimoto przy jeszcze prawidłowej funkcji tarczycy.

Sprawdź konsultacje endokrynologiczne we Wrocławiu.

Pierwotna niedoczynność oznacza, że problem znajduje się w samej tarczycy.

Typowy laboratoryjny obraz jawnej pierwotnej niedoczynności to:

• podwyższone TSH
• obniżone FT4.

Przysadka zwiększa wtedy wydzielanie TSH, próbując pobudzić tarczycę do:

• intensywniejszej produkcji hormonów.

To zdecydowanie najczęstszy typ niedoczynności.

Możliwe są między innymi:

• przewlekłe zmęczenie
• senność
• uczucie zimna
• zaparcia
• sucha skóra
• wolniejsze funkcjonowanie.

U części osób pojawiają się:

• trudności z koncentracją
• pogorszenie pamięci
• obniżenie nastroju.

Możliwe są również:

• bóle mięśni
• osłabienie mięśni
• obrzęki
• wolniejsza czynność serca.

Objawy różnią się między pacjentami.

Może sprzyjać wzrostowi masy ciała, ale zwykle nie wyjaśnia dużej otyłości jako jedyna przyczyna.

Część wzrostu masy może wynikać z:

• zatrzymywania wody
• zmniejszenia wydatku energetycznego.

Po wyrównaniu hormonów część tej masy może się zmniejszyć.

Jeżeli pacjent ma znaczną otyłość, należy ocenić również:

• sposób żywienia
• aktywność
• sen
• inne czynniki metaboliczne.

Samo zwiększenie dawki hormonu ponad potrzebę organizmu nie jest metodą:

• odchudzania.

Może.

Hormony tarczycy wpływają na:

• motorykę przewodu pokarmowego.

Przy niedoczynności jelita mogą pracować:

• wolniej.

Zaparcia mają jednak wiele innych możliwych przyczyn, dlatego nie każde przewlekłe zaparcie oznacza problem z tarczycą.

Może wpływać na nastrój i funkcje poznawcze.

U części osób występują:

• spowolnienie
• apatia
• problemy z koncentracją
• obniżenie nastroju.

NICE zaleca rozważenie badania funkcji tarczycy między innymi u osób z:

• depresją
• niewyjaśnionym lękiem.

Nie należy jednak przypisywać wszystkich objawów psychicznych tarczycy bez:

• odpowiedniej diagnostyki.

Niewyrównana niedoczynność może wpływać na płodność i przebieg ciąży.

Dlatego u kobiet:

• planujących ciążę
• będących w ciąży

obowiązują szczególne zasady kontroli i leczenia.

Ciąża zmienia:

• zapotrzebowanie na hormony tarczycy
• sposób interpretacji wyników.

Pacjentka przyjmująca leczenie i planująca ciążę powinna omówić to z lekarzem odpowiednio wcześnie.

Nie.

Hashimoto jest:

• chorobą autoimmunologiczną tarczycy.

Niedoczynność opisuje natomiast:

• funkcję hormonalną gruczołu.

Możliwe jest więc Hashimoto przy:

• prawidłowym TSH i FT4.

Z czasem autoimmunologiczne zapalenie może doprowadzić do:

• niedoczynności.

Możliwe jest też wystąpienie niedoczynności z zupełnie innej przyczyny niż Hashimoto.

Tak.

Radiojod stosowany w leczeniu niektórych chorób tarczycy może prowadzić do:

• zmniejszenia czynnej tkanki gruczołu.

Niedoczynność po takim leczeniu może być:

• oczekiwanym skutkiem terapii.

Wtedy konieczne jest odpowiednie:

• leczenie zastępcze.

Nie należy samodzielnie suplementować dużych ilości jodu.

Zarówno:

• niedobór
• jak i nadmiar

mogą zaburzać funkcję tarczycy u podatnych osób.

Jeżeli niedoczynność wynika z Hashimoto albo z usunięcia tarczycy, dodatkowy jod nie „uruchomi” automatycznie prawidłowej produkcji hormonów.

Suplementację powinno się stosować przy:

• rzeczywistym wskazaniu.

Tak.

Duże ilości biotyny, występującej między innymi w części suplementów „na włosy i paznokcie”, mogą zaburzać niektóre laboratoryjne oznaczenia hormonów.

NICE zaleca podczas diagnostyki pytać o:

• stosowanie biotyny.

Może ona prowadzić do wyników:

• fałszywie wysokich
• fałszywie niskich

zależnie od badania.

Dlatego warto powiedzieć lekarzowi o suplementacji przed wykonaniem badań.

Nie jest podstawowym badaniem do rozpoznawania typowej pierwotnej niedoczynności tarczycy.

W niedoczynności największe znaczenie mają:

• TSH
• FT4.

Organizm może stosunkowo długo utrzymywać prawidłowe T3 mimo:

• rozwijającej się niedoczynności.

Dlatego prawidłowe FT3 nie wyklucza choroby.

Taki układ odpowiada jawnej pierwotnej niedoczynności tarczycy, jeśli wyniki są wiarygodne i pasują do sytuacji klinicznej.

W takim przypadku wskazania do leczenia są znacznie bardziej jednoznaczne niż przy:

• łagodnie podwyższonym TSH
• prawidłowym FT4.

Lekarz powinien również ustalić:

• prawdopodobną przyczynę.

Może być pomocne w ustaleniu przyczyny.

NICE zaleca rozważyć oznaczenie przeciwciał przeciwko peroksydazie tarczycowej:

• TPOAb

u dorosłych z podwyższonym TSH.

Dodatni wynik może wspierać rozpoznanie:

• autoimmunologicznej choroby tarczycy.

Nie ma natomiast potrzeby wielokrotnie powtarzać poziomu anty-TPO tylko po to, aby sprawdzić, czy:

• „spada”.

Nie każdemu pacjentowi.

USG pozwala ocenić:

• budowę
• wielkość
• strukturę tarczycy
• guzki.

Nie ocenia bezpośrednio tego, czy gruczoł produkuje odpowiednią ilość hormonów.

Do oceny funkcji służą:

• TSH
• FT4.

USG może być potrzebne, gdy występuje między innymi:

• powiększenie tarczycy
• wyczuwalny guzek
• asymetria
• inne wskazanie strukturalne.

Podstawowym leczeniem pierwotnej niedoczynności jest uzupełnianie brakującego hormonu tarczycy.

Leczeniem pierwszego wyboru pozostaje:

• lewotyroksyna.

Jest syntetyczną postacią hormonu:

• T4.

Organizm może następnie przekształcać ją do:

• T3.

Celem terapii jest uzyskanie odpowiedniej funkcji hormonalnej bez:

• niedoleczenia
• nadmiernego leczenia.

Najważniejsza jest regularność i utrzymywanie podobnych warunków przyjmowania.

Na wchłanianie leku mogą wpływać:

• posiłki
• inne preparaty
• niektóre suplementy.

Dlatego pacjent powinien znać:

• ustalony sposób stosowania
• potencjalne interakcje.

NICE zaleca przekazywanie pacjentom informacji zarówno o prawidłowym przyjmowaniu terapii, jak i o interakcjach z:

• lekami bez recepty.

Kontrole wykonuje się częściej do momentu ustabilizowania funkcji tarczycy, a potem rzadziej.

TSH potrzebuje czasu, aby odpowiedzieć na zmianę terapii.

Dlatego badanie wykonywane po kilku dniach od zmiany dawki:

• nie jest miarodajną oceną efektu.

Po ustabilizowaniu leczenia u dorosłych zwykle wystarcza:

• okresowa kontrola
• często około raz w roku

jeśli sytuacja kliniczna pozostaje stabilna.

Trzeba rozważyć również inne przyczyny objawów.

Zmęczenie może wynikać między innymi z:

• niedokrwistości
• zaburzeń snu
• depresji
• przewlekłego stresu
• innych chorób.

Nie należy automatycznie zwiększać dawki hormonu, jeśli prowadziłoby to do:

• supresji TSH
• nadczynności polekowej.

Celem jest prawidłowa funkcja tarczycy, a nie jak najniższe TSH.

Nie jest standardowym leczeniem niedoczynności tarczycy.

Preparaty pochodzenia zwierzęcego zawierają mieszaninę:

• T4
• T3

w proporcjach odmiennych od fizjologii człowieka.

Aktualne wytyczne nie wskazują przewagi takiej terapii nad:

• lewotyroksyną.

Nie powinna być traktowana jako „bardziej naturalna, więc automatycznie lepsza”.

To sytuacja, w której TSH jest podwyższone, ale FT4 pozostaje prawidłowe.

Nie każdy taki wynik wymaga leczenia.

Znaczenie mają:

• wysokość TSH
• wiek
• objawy
• anty-TPO
• choroby serca
• planowana ciąża.

U części osób TSH może z czasem:

• wrócić do normy.

U innych choroba będzie:

• postępować.

Nie.

Przy łagodnym wzroście TSH trzeba uwzględnić między innymi:

• FT4
• objawy
• anty-TPO
• wiek
• przyczynę.

U części młodszych osób z objawami można rozważyć:

• kontrolowaną próbę leczenia.

U innego pacjenta bardziej właściwa może być:

• obserwacja
• powtórzenie badań.

Nie należy leczyć samej liczby bez uwzględnienia całego obrazu.

Tak, szczególnie gdy jest nasilona i długo nieleczona.

Może prowadzić do:

• zwolnienia czynności serca
• pogorszenia tolerancji wysiłku
• zmian w gospodarce lipidowej.

Ciężka niedoczynność może wpływać również na:

• ciśnienie
• funkcję mięśnia sercowego.

Dlatego choroba nie powinna być traktowana wyłącznie jako problem powodujący:

• zmęczenie i tycie.

Nie jest rutynowym leczeniem niedoczynności ani Hashimoto.

Ma uzasadnienie u osoby z:

• celiakią
• innym potwierdzonym wskazaniem.

Autoimmunologiczne choroby tarczycy mogą częściej współistnieć z:

• celiakią

ale nie oznacza to konieczności eliminacji glutenu u każdego pacjenta.

Niepotrzebna dieta eliminacyjna może utrudnić prawidłowe żywienie.

Nie jest hormonem zastępującym funkcję tarczycy.

Niedobór witaminy D można leczyć, jeśli:

• rzeczywiście występuje
• istnieją odpowiednie wskazania.

Nie należy jednak przedstawiać suplementacji jako terapii, która sama:

• normalizuje TSH
• leczy niedoczynność.

Bardzo ciężka, długo nieleczona niedoczynność może wyjątkowo prowadzić do śpiączki hipometabolicznej, określanej także jako przełom hipometaboliczny.

To rzadki, ale zagrażający życiu stan.

Możliwe są:

• znaczne zaburzenia świadomości
• głęboka senność
• wychłodzenie
• zaburzenia oddychania
• bardzo wolna czynność serca.

Najczęściej dotyczy osób z:

• ciężką niedoczynnością
• dodatkowym czynnikiem wyzwalającym, np. infekcją.

Wymaga leczenia:

• szpitalnego.

Warto zabrać wcześniejsze wyniki:

• TSH
• FT4
• anty-TPO.

Jeżeli wykonywano:

• USG tarczycy

warto zabrać opis i wcześniejsze badania do porównania.

Należy przygotować listę:

• wszystkich leków
• suplementów.

Szczególnie warto poinformować o:

• biotynie
• żelazie
• wapniu
• preparatach jodu.

Dobrze powiedzieć lekarzowi o:

• operacji tarczycy
• radiojodzie
• chorobach przysadki
• innych chorobach autoimmunologicznych.

Kobieta planująca ciążę powinna:

• wyraźnie to zaznaczyć.

Endokrynolog Wrocław

Konsultacje endokrynologiczne i plan dalszej diagnostyki.

Choroba Hashimoto

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.

Otyłość

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.