Zatkane ucho po locie samolotem lub nurkowaniu – objawy barotraumy i kiedy zgłosić się do laryngologa?

Uczucie zatkanego ucha, ból albo pogorszenie słuchu po locie samolotem lub nurkowaniu może wynikać z barotraumy, czyli urazu spowodowanego różnicą ciśnień po obu stronach błony bębenkowej. Łagodne dolegliwości często ustępują, ale silny ból, zawroty głowy, nagła utrata słuchu lub wydzielina z ucha wymagają szybkiej oceny lekarskiej. W Omega Medical Clinics we Wrocławiu dostępne są konsultacje laryngologiczne.

Najważniejsze informacje

• Barotrauma ucha powstaje, gdy ciśnienie w uchu środkowym nie wyrównuje się wystarczająco szybko z ciśnieniem otoczenia. Najczęściej dzieje się to podczas lądowania samolotu albo zanurzania pod wodę. [1][2]
• Typowe objawy to uczucie pełności lub „wody w uchu”, ból, przytłumiony słuch i szumy uszne. [2][3]
• Nie należy kontynuować nurkowania, jeśli nie udaje się wyrównać ciśnienia. Zbyt silne próby przedmuchiwania uszu mogą pogłębić uraz. [2][3]
• Nagła utrata słuchu, silne zawroty głowy, wymioty, krwawienie lub płyn z ucha wymagają pilnej konsultacji. [2][4]
• Płukanie ucha leczy zalegającą woskowinę, a nie barotraumę. Po urazie ciśnieniowym najpierw trzeba obejrzeć przewód słuchowy i błonę bębenkową.

Czym jest barotrauma ucha?

Ucho środkowe jest przestrzenią wypełnioną powietrzem, oddzieloną od przewodu słuchowego błoną bębenkową. Z nosogardłem łączy je trąbka słuchowa, nazywana także trąbką Eustachiusza. Podczas połykania i ziewania trąbka otwiera się, umożliwiając wyrównanie ciśnienia.

Jeżeli zmiana ciśnienia jest szybka albo trąbka jest niedrożna, błona bębenkowa zostaje nadmiernie napięta. Może pojawić się ból, obrzęk i płyn w uchu środkowym, a w cięższych sytuacjach krwawienie lub pęknięcie błony. CDC wskazuje, że barotrauma najczęściej dotyczy ucha środkowego i zwykle wiąże się z niemożnością wyrównania ciśnienia. [1]

Dlaczego ucho zatyka się w samolocie?

Podczas startu ciśnienie w kabinie spada, a podczas lądowania rośnie. Największy problem zwykle występuje przy zniżaniu, kiedy powietrze powinno dostać się przez trąbkę słuchową do ucha środkowego. Katar, zapalenie zatok, alergiczny obrzęk nosa lub niedawna infekcja mogą utrudniać ten proces. [1]

Przejściowe „strzelanie” w uchu i krótkie uczucie pełności są częste. Niepokój budzi dolegliwość, która nie ustępuje po zakończeniu lotu, narasta albo łączy się z wyraźnym niedosłuchem, szumem lub zawrotami głowy.

Dlaczego barotrauma zdarza się podczas nurkowania?

Podczas zanurzania ciśnienie otoczenia rośnie szybko, szczególnie na pierwszych metrach. Jeżeli nurek nie wyrównuje ciśnienia odpowiednio wcześnie i często, błona bębenkowa jest wciągana do wnętrza ucha. Kontynuowanie zejścia mimo bólu zwiększa ryzyko krwawienia, perforacji błony i urazu ucha wewnętrznego. [2][3]

Zasada bezpieczeństwa podczas nurkowania

• przy pierwszym bólu lub narastającym uczuciu zatkania zatrzymaj zanurzanie;
• wynurz się nieco, spróbuj spokojnego wyrównania i nie używaj nadmiernej siły;
• jeżeli ciśnienie nadal się nie wyrównuje, bezpiecznie zakończ nurkowanie;
• po podejrzeniu barotraumy nie wykonuj kolejnego nurkowania do czasu ustąpienia objawów i – przy utrzymujących się dolegliwościach – oceny lekarskiej. [2][4]

Jakie objawy może dawać barotrauma?

Objawy nie zawsze pojawiają się natychmiast w pełnym nasileniu. Po nurkowaniu szczególnie ważne jest odróżnienie barotraumy ucha wewnętrznego od choroby dekompresyjnej, ponieważ postępowanie jest inne. CDC i DAN zalecają pilny kontakt z pomocą medyczną doświadczoną w urazach nurkowych, gdy występują silne zawroty głowy, nagła utrata słuchu lub objawy neurologiczne. [2][4]

Co można zrobić po locie, gdy ucho jest zatkane?

Jeżeli objawy są łagodne, można próbować spokojnego połykania, ziewania, picia małymi łykami albo żucia gumy. Delikatna próba wyrównania ciśnienia może pomóc, ale nie powinna wywoływać silnego bólu. Nie należy wielokrotnie i mocno wydmuchiwać powietrza przy zatkanym nosie, zwłaszcza gdy występują zawroty głowy lub nagła utrata słuchu.

Nie wkładaj do ucha patyczków ani innych przedmiotów. Nie stosuj kropli do ucha, jeżeli istnieje możliwość perforacji błony bębenkowej, dopóki ucha nie obejrzy lekarz. Leki przeciwbólowe lub preparaty zmniejszające obrzęk nosa mają przeciwwskazania i interakcje, dlatego ich zastosowanie warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, szczególnie przy chorobach serca, nadciśnieniu, ciąży i przyjmowaniu innych leków.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nie czekaj na planową wizytę, jeśli występuje:

• nagła lub wyraźna utrata słuchu w jednym uchu;
• silne zawroty głowy, zaburzenia równowagi, nudności albo wymioty;
• krew, przezroczysty płyn lub inna wydzielina z przewodu słuchowego;
• silny ból, który nie słabnie, albo nagłe ustąpienie bólu połączone z wyciekiem z ucha;
• objawy neurologiczne po nurkowaniu, duszność, ból w klatce piersiowej lub utrata przytomności;
• szybkie pogorszenie samopoczucia po nurkowaniu – należy skorzystać z pilnej pomocy i poinformować personel o profilu nurkowania.

Utrzymujące się przez więcej niż kilka godzin uczucie pełności, ból lub pogorszenie słuchu również wymagają konsultacji, szczególnie po nurkowaniu. DAN zaleca ocenę lekarską, gdy ból i pełność nie ustępują albo pojawia się wydzielina z ucha. [4]

Jak laryngolog rozpoznaje barotraumę?

Lekarz pyta o moment wystąpienia dolegliwości, fazę lotu lub nurkowania, trudności z wyrównaniem ciśnienia, wcześniejsze choroby ucha i nosa oraz obecność zawrotów głowy. Następnie ogląda przewód słuchowy i błonę bębenkową otoskopem. Może stwierdzić zaczerwienienie, wciągnięcie lub uwypuklenie błony, płyn, krew albo perforację.

Przy utrzymującym się niedosłuchu, szumach lub objawach przedsionkowych może być potrzebne badanie słuchu albo dalsza diagnostyka. Merck Manual wskazuje, że ciężkie lub utrzymujące się objawy są wskazaniem do konsultacji otorynolaryngologicznej. [3]

Czy zatkane ucho po locie należy płukać?

Nie. Płukanie ucha służy przede wszystkim do usuwania zalegającej woskowiny i nie wyrównuje ciśnienia w uchu środkowym. Objawy korka woskowinowego i barotraumy mogą być podobne, dlatego przed jakimkolwiek płukaniem trzeba obejrzeć przewód słuchowy oraz błonę bębenkową. Podejrzenie perforacji, urazu po nurkowaniu albo ostrego bólu wyklucza wykonywanie procedury bez wcześniejszej oceny lekarza.

We Wrocławiu w cenniku Omega Medical Clinics znajduje się konsultacja laryngologiczna oraz konsultacja połączona z płukaniem uszu. [6] O tym, czy płukanie jest potrzebne i bezpieczne, decyduje laryngolog po badaniu. W przypadku barotraumy celem wizyty jest przede wszystkim ocena błony bębenkowej i słuchu, a nie automatyczne płukanie.

Jak zmniejszyć ryzyko podczas kolejnego lotu lub nurkowania?

• podczas zniżania samolotu często przełykaj, ziewaj lub żuj gumę; nie zasypiaj przed lądowaniem, jeżeli masz skłonność do problemów z wyrównaniem ciśnienia;
• przy infekcji nosa, zatok lub silnym zatkaniu rozważ przełożenie lotu lub nurkowania, jeżeli jest to możliwe; [1][3]
• podczas nurkowania wyrównuj ciśnienie wcześnie, często i delikatnie, zanim pojawi się ból;
• nie nurkuj w litych zatyczkach do uszu, ponieważ ciśnienie za zatyczką nie może się prawidłowo wyrównać; [2][3]
• nie kontynuuj zanurzania, jeżeli mimo prób nie udaje się wyrównać ciśnienia;
• po urazie wróć do nurkowania dopiero wtedy, gdy lekarz potwierdzi wygojenie i prawidłową funkcję trąbki słuchowej. [4]

Konsultacja laryngologiczna w Omega Medical Clinics we Wrocławiu

Omega Medical Clinics we Wrocławiu oferuje konsultacje, diagnostykę i leczenie u lekarza otolaryngologa. [5][6] Na profilu lek. Viktora Pysarenki wymieniono diagnostykę i leczenie chorób uszu oraz płukanie uszu. [7] Zakres konkretnej wizyty, wiek pacjenta i dostępność terminu należy potwierdzić w rejestracji.

Podczas wizyty laryngolog może ustalić, czy uczucie zatkania wynika z barotraumy, woskowiny, infekcji albo innej przyczyny. Jeżeli objawy są ostre lub pojawiły się po nurkowaniu, podczas rejestracji warto dokładnie podać ich rodzaj i moment wystąpienia, aby personel mógł wskazać odpowiedni tryb pomocy.

Najczęściej zadawane pytania

Jak długo może być zatkane ucho po locie?

Łagodne uczucie pełności często ustępuje w krótkim czasie. Jeżeli trwa więcej niż kilka godzin, nasila się albo towarzyszy mu niedosłuch, szum lub ból, warto skonsultować się z laryngologiem.

Czy można lecieć z katarem?

Katar i obrzęk nosa zwiększają ryzyko barotraumy, ponieważ utrudniają pracę trąbki słuchowej. Przy silnym zatkaniu, infekcji ucha lub zatok najlepiej omówić podróż z lekarzem, a jeśli to możliwe – przełożyć ją.

Czy mocne „przedmuchiwanie” ucha jest bezpieczne?

Nie powinno się używać dużej siły. Delikatne wyrównanie może pomóc, ale narastający ból, zawroty głowy lub nieskuteczność prób są sygnałem, by przerwać działanie i skonsultować ucho.

Czy po barotraumie można od razu znowu nurkować?

Nie. Kolejne nurkowanie może pogłębić uraz. Powrót jest bezpieczniejszy po ustąpieniu objawów i – przy utrzymujących się dolegliwościach – po potwierdzeniu wygojenia przez lekarza.

Czy płukanie ucha odblokuje ucho po locie?

Tylko jeśli przyczyną jest korek woskowinowy, a lekarz potwierdzi prawidłową błonę bębenkową. Barotrauma dotyczy ucha środkowego i nie jest leczona płukaniem przewodu słuchowego.

Podsumowanie

Zatkane ucho po locie lub nurkowaniu może być łagodną trudnością z wyrównaniem ciśnienia, ale także objawem barotraumy. Nie należy kontynuować nurkowania mimo bólu ani agresywnie przedmuchiwać uszu. Nagła utrata słuchu, silne zawroty głowy, wydzielina z ucha lub objawy neurologiczne wymagają pilnej pomocy.

Jeżeli ból, uczucie pełności albo pogorszenie słuchu utrzymują się po podróży, umów konsultację laryngologiczną w Omega Medical Clinics we Wrocławiu. Lekarz obejrzy ucho i ustali, czy potrzebna jest obserwacja, leczenie czy dalsza diagnostyka.