OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Rany przewlekłe – przyczyny, diagnostyka i leczenie
Rana przewlekła, określana również jako rana trudno gojąca się, to rana, która nie goi się zgodnie z oczekiwanym przebiegiem mimo upływu czasu i odpowiedniego postępowania.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Pilnej oceny wymagają objawy sugerujące poważne zakażenie lub znaczne niedokrwienie tkanek.
Do niepokojących objawów należą między innymi:
- szybko szerzące się zaczerwienienie i obrzęk
- gorączka i dreszcze
- wyraźne pogorszenie stanu ogólnego
- szybko narastający lub bardzo silny ból
- pojawienie się rozległej martwicy
- nagłe pogorszenie ukrwienia kończyny
- podejrzenie zakażenia obejmującego głębokie tkanki lub kość.
Szczególnej pilności wymaga rana stopy u osoby z cukrzycą, której towarzyszą objawy zakażenia ogólnego, niedokrwienia lub martwicy.
Jeżeli występują objawy bezpośredniego zagrożenia zdrowia lub życia, należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
O chorobie
Umów konsultację chirurgiczną
Rany przewlekłe – kiedy wymagają oceny?
Rana przewlekła, określana również jako rana trudno gojąca się, to rana, która nie goi się zgodnie z oczekiwanym przebiegiem mimo upływu czasu i odpowiedniego postępowania. Problemem nie jest zazwyczaj sama rana, lecz czynnik utrudniający regenerację tkanek, na przykład niewydolność żylna, niedokrwienie kończyny, cukrzyca, zaburzenia czucia albo długotrwały ucisk.
Rany przewlekłe najczęściej dotyczą kończyn dolnych. Mogą mieć postać owrzodzenia żylnego lub tętniczego, rany w przebiegu zespołu stopy cukrzycowej albo uszkodzenia związanego z uciskiem. Trudności z gojeniem mogą również wystąpić po urazach i zabiegach operacyjnych.
Skuteczne postępowanie wymaga ustalenia dlaczego rana się nie goi. Sam dobór opatrunku zwykle nie wystarcza, jeśli nie zostanie rozpoznana i – w miarę możliwości – leczona przyczyna utrudnionego gojenia.
Sprawdź konsultacje z zakresu chirurgii ogólnej we Wrocławiu.
Czym jest rana przewlekła?
Rana przewlekła to rana, której proces gojenia został zaburzony i która nie zmniejsza się lub nie zamyka w oczekiwanym tempie.
Prawidłowe gojenie jest złożonym procesem obejmującym między innymi reakcję zapalną, tworzenie nowych tkanek i przebudowę blizny. Jeżeli jeden lub kilka elementów tego procesu zostanie zaburzonych, rana może pozostawać otwarta przez długi czas.
Nie istnieje jeden uniwersalny przedział czasowy, po którym każdą ranę należy automatycznie określić jako przewlekłą. W praktyce klinicznej znaczenie ma zarówno czas jej trwania, jak i brak oczekiwanego postępu gojenia mimo prawidłowego postępowania.
Dlatego coraz częściej używa się również określenia „rana trudno gojąca się”.
Jakie są najczęstsze rodzaje ran przewlekłych?
Rany przewlekłe mają różne przyczyny, dlatego ich prawidłowe rozpoznanie jest podstawą dalszego leczenia.
Do najczęstszych należą:
Owrzodzenia żylne
Powstają w związku z przewlekłą niewydolnością żylną, kiedy utrudniony odpływ krwi z kończyny prowadzi do wzrostu ciśnienia w układzie żylnym i zmian w skórze oraz tkance podskórnej.
Najczęściej występują w dolnej części podudzia. Mogą współistnieć z obrzękiem, przebarwieniami skóry i innymi objawami przewlekłej choroby żylnej.
Owrzodzenia tętnicze
Są związane z niedostatecznym dopływem krwi do tkanek, najczęściej wskutek choroby tętnic obwodowych.
Rana może być bolesna, a kończyna chłodniejsza. Mogą występować także bóle podczas chodzenia lub ból spoczynkowy. Znaczne niedokrwienie może utrudniać lub uniemożliwiać prawidłowe gojenie.
Rany w zespole stopy cukrzycowej
U osób z cukrzycą na rozwój owrzodzenia mogą wpływać między innymi neuropatia, czyli uszkodzenie nerwów, zwiększony ucisk na określone miejsca stopy oraz zaburzenia krążenia.
Utrata czucia sprawia, że pacjent może nie zauważyć drobnego urazu, otarcia lub przeciążenia. Powstała rana może następnie powiększać się i ulec zakażeniu.
Uszkodzenia związane z uciskiem
Powstają wskutek długotrwałego nacisku lub działania nacisku w połączeniu z siłami ścinającymi. Szczególnie narażone są osoby mające ograniczoną możliwość samodzielnej zmiany pozycji.
Inne rany trudno gojące się
Problemy z gojeniem mogą pojawić się również między innymi po urazach lub operacjach.
Rzadziej przyczyną przewlekłego owrzodzenia mogą być choroby zapalne, autoimmunologiczne, niektóre choroby skóry lub proces nowotworowy. Z tego względu rana o nietypowym wyglądzie lub przebiegu może wymagać rozszerzonej diagnostyki.
Jak wygląda rana przewlekła?
Nie istnieje jeden wygląd charakterystyczny dla wszystkich ran przewlekłych.
W zależności od przyczyny rana może różnić się:
- wielkością i głębokością
- lokalizacją
- wyglądem dna rany
- ilością wydzieliny
- wyglądem brzegów
- stanem skóry wokół rany
- nasileniem bólu.
Może pojawiać się wysięk, czyli płyn wydobywający się z rany. W jej obrębie mogą być widoczne zdrowe tkanki tworzące się podczas gojenia, ale również tkanki martwicze wymagające oceny.
Skóra wokół rany może być obrzęknięta, podrażniona, przebarwiona lub zmieniona w wyniku długotrwałego kontaktu z wilgocią.
Czy rana przewlekła zawsze boli?
Nie. Niektóre rany są bolesne, a inne mogą powodować niewielkie dolegliwości lub nawet pozostawać bezbolesne.
Brak bólu nie oznacza, że rana jest niegroźna.
Szczególnie u osób z neuropatią cukrzycową czucie bólu może być znacznie osłabione. Pacjent może mieć rozległe owrzodzenie stopy, nie odczuwając dolegliwości odpowiadających jego wielkości.
Z drugiej strony nasilający się lub nowy ból może wskazywać między innymi na zakażenie, niedokrwienie albo inne powikłanie i wymaga ponownej oceny.
Dlaczego rana nie chce się goić?
Najczęściej gojenie jest utrudnione przez chorobę lub miejscowy czynnik, który stale oddziałuje na tkanki.
Do ważnych przyczyn należą między innymi:
- przewlekła niewydolność żylna
- choroba tętnic obwodowych i niedokrwienie
- cukrzyca
- neuropatia
- powtarzający się ucisk lub przeciążenie
- obrzęk
- zakażenie
- obecność martwych tkanek
- powtarzające się urazy rany.
Na proces gojenia mogą wpływać również stan odżywienia, palenie tytoniu, niektóre choroby przewlekłe oraz przyjmowane leki.
Często występuje jednocześnie kilka czynników. Na przykład osoba z cukrzycą może mieć zarówno neuropatię, jak i chorobę tętnic kończyn dolnych.
Kiedy rana powinna zostać oceniona przez lekarza?
Konsultacja jest wskazana, jeśli rana nie wykazuje prawidłowego postępu gojenia, pogarsza się lub jej przyczyna nie jest znana.
Szczególnej oceny wymagają sytuacje, gdy:
- rana utrzymuje się mimo leczenia
- stopniowo się powiększa
- staje się głębsza
- zwiększa się ilość wydzieliny
- pojawia się nowy lub nasilający się ból
- rozwija się obrzęk albo zaczerwienienie wokół rany
- dochodzi do martwicy tkanek
- rana regularnie się odnawia
- pacjent choruje na cukrzycę
- występują zaburzenia krążenia w kończynach.
Rana na stopie osoby z cukrzycą powinna być traktowana szczególnie uważnie, ponieważ zaburzenia czucia i niedokrwienie mogą sprawić, że poważny problem początkowo powoduje niewielkie dolegliwości.
Jak rozpoznaje się przyczynę rany przewlekłej?
Diagnostyka powinna obejmować nie tylko samą ranę, ale również chorobę lub czynnik, który utrudnia jej gojenie.
Podczas konsultacji lekarz może ocenić:
- czas trwania rany
- okoliczności jej powstania
- wcześniejsze leczenie
- lokalizację
- wielkość i głębokość
- wygląd dna i brzegów rany
- rodzaj i ilość wysięku
- skórę otaczającą ranę
- obecność bólu
- oznaki zakażenia
- występowanie obrzęku.
Istotny jest również wywiad dotyczący cukrzycy, chorób naczyń, przebytych zakrzepów, zabiegów, urazów, palenia tytoniu i przyjmowanych leków.
Dlaczego przy ranie na nodze ocenia się krążenie?
Ponieważ zaburzenia przepływu krwi są jedną z najważniejszych przyczyn utrudnionego gojenia ran kończyn dolnych.
Lekarz może ocenić między innymi tętno na kończynie, temperaturę skóry, jej wygląd oraz inne cechy krążenia.
W zależności od sytuacji mogą być potrzebne dodatkowe badania układu tętniczego lub żylnego, na przykład pomiary ciśnień w kończynach albo badania ultrasonograficzne naczyń.
Ocena ukrwienia jest szczególnie istotna przed zastosowaniem niektórych metod leczenia, ponieważ postępowanie właściwe dla rany żylnej może być niewłaściwe w przypadku znacznego niedokrwienia tętniczego.
Czy z każdej rany przewlekłej trzeba pobierać wymaz?
Nie. Obecność bakterii w ranie nie oznacza automatycznie zakażenia wymagającego antybiotyku.
Przewlekłe owrzodzenia są często skolonizowane przez bakterie, czyli drobnoustroje mogą być obecne na powierzchni rany bez wywoływania klinicznego zakażenia.
Dlatego decyzji o leczeniu zakażenia nie powinno się podejmować wyłącznie na podstawie obecności bakterii.
Badanie mikrobiologiczne może być potrzebne w określonych sytuacjach, szczególnie przy podejrzeniu zakażenia, które pogarsza się, ma nietypowy przebieg lub nie odpowiada na zastosowane leczenie.
Jak wygląda leczenie ran przewlekłych?
Leczenie zależy przede wszystkim od przyczyny rany. Sam opatrunek jest tylko jednym z elementów postępowania.
Plan może obejmować kilka równoległych działań.
Leczenie choroby powodującej ranę
Jest to podstawowy element terapii.
W zależności od przyczyny może być konieczne między innymi:
- leczenie przewlekłej choroby żylnej
- ocena i poprawa ukrwienia kończyny
- kontrola cukrzycy
- ograniczenie ucisku na ranę
- leczenie obrzęku
- eliminowanie innych czynników zaburzających gojenie.
Jeżeli główna przyczyna pozostaje nieleczona, nawet prawidłowo prowadzona miejscowa pielęgnacja może nie doprowadzić do zamknięcia rany.
Oczyszczanie rany
Usunięcie martwych lub niepożądanych tkanek może być ważnym elementem przygotowania rany do gojenia.
Proces ten nazywany jest debridementem lub opracowaniem rany. Istnieją różne sposoby oczyszczania, a wybór zależy między innymi od charakteru rany, ukrwienia tkanek i stanu pacjenta.
Nie każda rana powinna być oczyszczana w ten sam sposób.
Dobór opatrunku
Opatrunek powinien zapewniać warunki odpowiednie dla konkretnej rany. Nie istnieje jeden opatrunek najlepszy dla wszystkich ran przewlekłych.
Przy wyborze uwzględnia się między innymi:
- ilość wysięku
- stan dna rany
- stan skóry wokół
- obecność martwych tkanek
- ryzyko lub cechy zakażenia
- ból
- lokalizację rany.
Wyniki badań dotyczących wielu specjalistycznych opatrunków i terapii wspomagających są zróżnicowane. Dlatego ich zastosowanie powinno wynikać z rodzaju rany i aktualnych wskazań, a nie jedynie z faktu, że rana długo się goi.
Jak leczy się owrzodzenie żylne?
W prawidłowo rozpoznanym owrzodzeniu żylnym jednym z podstawowych elementów leczenia jest odpowiednio dobrana terapia uciskowa, czyli kompresjoterapia.
Ucisk pomaga zmniejszać nadciśnienie żylne i obrzęk oraz poprawia warunki gojenia owrzodzenia.
Przed zastosowaniem kompresji konieczna jest jednak ocena krążenia tętniczego, ponieważ przy znacznym niedokrwieniu sposób postępowania musi zostać zmodyfikowany.
Leczenie może również obejmować ocenę i terapię przyczyny niewydolności żylnej.
Jak leczy się ranę w zespole stopy cukrzycowej?
Leczenie wymaga jednoczesnego zajęcia się raną, obciążeniem stopy, krążeniem, ewentualnym zakażeniem i kontrolą cukrzycy.
W przypadku neuropatycznych owrzodzeń podeszwowej części stopy jednym z kluczowych elementów postępowania jest odciążenie miejsca rany, czyli ograniczenie mechanicznego nacisku działającego podczas chodzenia.
W zależności od sytuacji konieczne może być również:
- leczenie zakażenia
- oczyszczanie rany
- ocena ukrwienia
- leczenie niedokrwienia
- odpowiedni opatrunek.
Leczenie stopy cukrzycowej ma charakter wielokierunkowy i często wymaga współpracy specjalistów różnych dziedzin.
Czy przy ranie przewlekłej potrzebny jest antybiotyk?
Nie każda rana przewlekła wymaga antybiotyku.
Antybiotyków nie stosuje się wyłącznie dlatego, że rana istnieje długo albo znajdują się w niej bakterie.
Leczenie przeciwbakteryjne jest rozważane, gdy występują kliniczne objawy zakażenia, takie jak szerzące się poza ranę zaczerwienienie lub obrzęk, miejscowe ocieplenie, nasilający się ból, gorączka albo inne cechy infekcji.
W przypadku podejrzenia zakażenia kości lub głębokich tkanek konieczna jest bardziej szczegółowa diagnostyka i odpowiednie leczenie.
Czy ranę przewlekłą można wyleczyć?
Wiele ran przewlekłych może się zagoić, ale możliwość i tempo gojenia zależą przede wszystkim od ich przyczyny i stanu pacjenta.
Na rokowanie wpływają między innymi:
- ukrwienie tkanek
- możliwość leczenia choroby podstawowej
- występowanie zakażenia
- głębokość i wielkość rany
- cukrzyca i jej kontrola
- możliwość skutecznego odciążenia lub zmniejszenia obrzęku
- ogólny stan zdrowia.
W niektórych przypadkach osiągnięcie całkowitego zamknięcia rany jest trudne. Wówczas celem postępowania może być ograniczenie powikłań, zmniejszenie bólu i wysięku oraz utrzymanie możliwie dobrego stanu tkanek.
Jakie powikłania mogą wystąpić przy ranie przewlekłej?
Powikłania nie występują u każdego pacjenta, ale ryzyko wzrasta przy nieleczonej przyczynie rany, zakażeniu lub znacznym niedokrwieniu.
Możliwe są między innymi:
- zakażenie skóry i tkanek podskórnych
- zakażenie głębokich tkanek
- zapalenie kości
- powiększanie się ubytku
- martwica
- nawrót rany po jej zagojeniu.
W szczególnie ciężkich przypadkach chorób naczyń lub powikłań stopy cukrzycowej może istnieć zagrożenie utraty części kończyny.
Nie oznacza to, że taki przebieg dotyczy większości pacjentów. Wczesne rozpoznanie przyczyny i odpowiednie leczenie mają istotne znaczenie dla ograniczenia ryzyka powikłań.
Czy rany przewlekłe mogą nawracać?
Tak. Nawroty są możliwe, szczególnie gdy nadal występuje choroba będąca przyczyną powstania rany.
Po zagojeniu owrzodzenia nadal istotne może być leczenie przewlekłej niewydolności żylnej, kontrola cukrzycy, odpowiednie odciążenie stopy, ochrona skóry lub postępowanie zapobiegające ponownemu uciskowi.
Profilaktyka nawrotu zależy więc od rodzaju rany.
Czy można zapobiegać ranom przewlekłym?
Ryzyka nie można wyeliminować całkowicie, ale w wielu przypadkach można je znacznie ograniczyć.
Profilaktyka zależy od choroby podstawowej.
U osób z cukrzycą ważne są regularne kontrole stóp, obserwowanie skóry i szybkie zgłaszanie pojawiających się ran.
U pacjentów z chorobą żylną lub tętniczą znaczenie ma właściwe leczenie choroby naczyniowej.
U osób z ograniczoną mobilnością istotne jest ograniczanie długotrwałego nacisku na szczególnie narażone okolice ciała.
Palenie tytoniu nie jest jedyną przyczyną ran przewlekłych, ale ma niekorzystny wpływ na układ naczyniowy i może dodatkowo pogarszać warunki gojenia.
Jak przygotować się do konsultacji z powodu rany przewlekłej?
Przed wizytą warto przygotować informacje:
- kiedy rana powstała
- w jakich okolicznościach się pojawiła
- czy zmienia swoją wielkość
- czy wcześniej się goiła i ponownie otworzyła
- jakie opatrunki i inne metody były dotychczas stosowane
- czy występuje ból
- czy zwiększyła się ilość wydzieliny
- czy pojawiała się gorączka.
Warto zabrać wcześniejszą dokumentację dotyczącą rany, szczególnie wyniki badań naczyń, badań obrazowych, posiewów i dokumentację wcześniejszego leczenia, jeśli były wykonywane.
Lekarzowi należy również zgłosić:
- cukrzycę
- choroby naczyń
- wcześniejsze zakrzepy
- choroby neurologiczne
- zaburzenia odporności
- stosowane leki i suplementy
- palenie tytoniu.
Zdjęcia wykonane wcześniej telefonem mogą być pomocne w ocenie zmian wyglądu lub wielkości rany, ale nie zastępują bezpośredniego badania.
Najczęstsze pytania
Po jakim czasie rana staje się przewlekła?
Nie istnieje jeden uniwersalny termin właściwy dla wszystkich ran. Ważny jest nie tylko czas, ale także brak prawidłowego postępu gojenia mimo odpowiedniego leczenia. Dlatego rana, która nie zmniejsza się zgodnie z oczekiwaniami lub zaczyna się pogarszać, powinna zostać ponownie oceniona bez czekania na określoną liczbę tygodni.
Dlaczego zmiana opatrunku nie wystarcza?
Ponieważ przyczyna problemu często znajduje się poza samą raną. Jeśli występuje niedokrwienie, przewlekłe nadciśnienie żylne, ucisk albo niekontrolowane przeciążanie stopy, sam opatrunek nie usuwa czynnika hamującego gojenie.
Czy żółta lub zielona wydzielina oznacza, że potrzebny jest antybiotyk?
Nie można tego stwierdzić wyłącznie na podstawie wyglądu wydzieliny. Przewlekłe rany mogą być skolonizowane przez bakterie bez klinicznego zakażenia. O potrzebie antybiotykoterapii decydują objawy infekcji oraz stan pacjenta.
Czy każda rana przewlekła powinna mieć zrobiony posiew?
Nie. Rutynowe pobieranie materiału z każdej przewlekłej rany może wykazać bakterie, które jedynie ją kolonizują. Badania mikrobiologiczne wykonuje się wtedy, kiedy ich wynik może pomóc w dalszym postępowaniu.
Czy można chodzić z raną stopy cukrzycowej?
To zależy od rodzaju i lokalizacji rany. W wielu neuropatycznych owrzodzeniach stopy ograniczenie nacisku na ranę jest jednym z kluczowych elementów leczenia. Sposób odciążenia powinien zostać dobrany indywidualnie, ponieważ nie każda rana wymaga takiego samego postępowania.
Czy owrzodzenie żylne można leczyć uciskiem?
Kompresjoterapia jest podstawowym elementem leczenia wielu prawidłowo rozpoznanych owrzodzeń żylnych. Przed jej zastosowaniem trzeba jednak ocenić krążenie tętnicze. Znaczne niedokrwienie może wymagać innego postępowania.
Czy rana przewlekła może ponownie otworzyć się po zagojeniu?
Tak. Jeżeli nadal występuje choroba, która doprowadziła do powstania rany, istnieje ryzyko nawrotu. Dlatego leczenie nie powinno kończyć się wyłącznie na zamknięciu ubytku – znaczenie ma również profilaktyka ponownego powstania rany.
Czy rana przewlekła zawsze wymaga leczenia chirurgicznego?
Nie. Sposób leczenia zależy od jej przyczyny i stanu tkanek. U części pacjentów potrzebne może być leczenie zabiegowe, ale u innych podstawowe znaczenie mają leczenie choroby naczyniowej, kompresjoterapia, odciążenie, pielęgnacja rany lub inne postępowanie zachowawcze.
Powiązane informacje
Chirurg ogólny Wrocław
Konsultacje chirurgiczne, kwalifikacja i dalsze postępowanie.
Przejdź do strony →Problemy z raną po zabiegu
Gojenie pooperacyjne, objawy powikłań i kontrola rany.
Przejdź do strony →Ropień skóry i tkanki podskórnej
Bolesny obrzęk i zakażenie – objawy wymagające oceny lekarskiej.
Przejdź do strony →Umów konsultację chirurgiczną we Wrocławiu
Konsultacja pozwala ocenić ranę oraz możliwe przyczyny utrudnionego gojenia. Na wizytę warto zabrać dokumentację dotychczasowego leczenia, wyniki wykonanych badań oraz listę przyjmowanych leków.
OMEGA Medical Clinics
ul. Traugutta 72/U2, 50-418 Wrocław
Rejestracja:
e-mail:
Umów wizytę u wybranego lekarza
Wybierz lekarza lub poznaj jego profil.
Nie widzisz wolnego terminu? Zadzwoń — pomożemy znaleźć dogodny termin.
Zadzwoń: 717 181 801OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Umów wizytę
Skontaktuj się z rejestracją, aby ustalić termin konsultacji.