Nadczynność tarczycy – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Nadczynność tarczycy jest stanem, w którym tarczyca produkuje nadmierną ilość hormonów. Może prowadzić do przyspieszenia wielu procesów zachodzących w organizmie i powodować między innymi kołatanie serca, drżenie rąk, zwiększoną potliwość, nietolerancję ciepła, chudnięcie mimo prawidłowego lub zwiększonego apetytu, niepokój oraz zaburzenia snu.

Nie każda osoba z obniżonym TSH ma jednak jawną nadczynność tarczycy. Do prawidłowej oceny potrzebne są również FT4 i FT3, a następnie ustalenie przyczyny zaburzenia.

Szczególnie ważne jest odróżnienie sytuacji, w której tarczyca rzeczywiście produkuje zbyt dużo hormonów, od zapalenia tarczycy, podczas którego wcześniej zgromadzone hormony są jedynie uwalniane z uszkodzonych komórek. Leczenie tych dwóch stanów może być zupełnie inne.

Sprawdź konsultacje endokrynologiczne we Wrocławiu.

Tyreotoksykoza jest pojęciem szerszym.

Oznacza stan, w którym organizm jest narażony na:

• nadmierną ilość hormonów tarczycy.

Może wynikać z:

• nadmiernej produkcji hormonów przez tarczycę
• zapalenia tarczycy i uwalniania wcześniej zgromadzonych hormonów
• przyjmowania zbyt dużej ilości hormonu tarczycy.

Nadczynność jest więc:

• jedną z przyczyn tyreotoksykozy.

To rozróżnienie jest ważne, ponieważ leki hamujące produkcję hormonów mają sens tylko wtedy, gdy tarczyca rzeczywiście:

• produkuje ich za dużo.

To autoimmunologiczna choroba, w której przeciwciała pobudzają receptor TSH i zmuszają tarczycę do nadmiernej produkcji hormonów.

Może powodować:

• rozlane powiększenie tarczycy
• nadczynność
• charakterystyczne zmiany oczne u części pacjentów.

Ponieważ jest to konkretna przyczyna nadczynności, zostanie omówiona osobno w kolejnym artykule.

Najczęściej mogą występować:

• kołatanie serca
• przyspieszone tętno
• drżenie rąk
• wzmożona potliwość
• nietolerancja ciepła.

Możliwe są także:

• utrata masy ciała
• zwiększony apetyt
• niepokój
• drażliwość
• problemy ze snem.

U części osób pojawiają się:

• częstsze wypróżnienia
• osłabienie mięśni
• męczliwość.

Objawy różnią się między pacjentami.

Hormony tarczycy zwiększają wrażliwość układu sercowo-naczyniowego na pobudzenie adrenergiczne.

Może wystąpić:

• tachykardia
• kołatanie
• silniejsze odczuwanie pracy serca.

U części pacjentów rozwijają się również:

• zaburzenia rytmu.

Szczególne znaczenie ma:

• migotanie przedsionków

zwłaszcza u osób starszych.

Tak.

Typowe jest drobne:

• drżenie palców
• drżenie dłoni.

Może być bardziej widoczne przy:

• wyciągniętych rękach.

Drżenie ma jednak także inne możliwe przyczyny, dlatego nie jest samodzielnym dowodem:

• choroby tarczycy.

Tak.

Typowe może być osłabienie mięśni:

• ud
• obręczy barkowej.

Pacjent może mieć większą trudność:

• ze wstawaniem z krzesła
• chodzeniem po schodach
• podnoszeniem cięższych przedmiotów.

Może również wystąpić utrata:

• masy mięśniowej.

Tak, szczególnie gdy utrzymuje się przez dłuższy czas.

Nadmiar hormonów tarczycy zwiększa:

• obrót kostny.

Przewlekła nieleczona nadczynność może zwiększać ryzyko:

• zmniejszenia gęstości mineralnej kości
• osteoporozy
• złamań.

Dlatego znaczenie ma także leczenie pacjentów, którzy nie odczuwają bardzo nasilonych objawów.

Podstawą są badania TSH, FT4 i FT3.

NICE zaleca u dorosłego bez podejrzenia choroby przysadki początkowo oznaczenie:

• TSH.

Jeśli TSH jest poniżej zakresu referencyjnego, w tej samej próbce należy oznaczyć:

• FT4
• FT3.

Typowy obraz jawnej nadczynności to:

• obniżone TSH
• podwyższone FT4 i/lub FT3.

Najczęściej odpowiada jawnej tyreotoksykozie.

Następnym etapem jest ustalenie:

• przyczyny.

Może to być:

• Graves-Basedow
• autonomia guzkowa
• zapalenie tarczycy
• inny mechanizm.

Samo stwierdzenie wysokiego FT4 nie mówi jeszcze, jakie leczenie będzie właściwe.

To sytuacja, w której TSH jest obniżone, ale FT4 i FT3 pozostają w zakresie referencyjnym.

Nie zawsze oznacza konieczność:

• natychmiastowego leczenia.

Znaczenie mają:

• stopień obniżenia TSH
• wiek
• objawy
• ryzyko sercowo-naczyniowe
• stan kości
• przyczyna.

NICE zaleca szczególną konsultację specjalistyczną, gdy TSH pozostaje:

• poniżej 0,1 mIU/l

w co najmniej dwóch badaniach wykonanych w odstępie minimum 3 miesięcy i istnieją dodatkowe cechy choroby lub objawy.

Nie wystarczy sam hormonogram.

NICE zaleca przy potwierdzonej tyreotoksykozie u dorosłych przede wszystkim:

• oznaczenie TRAb.

Dodatni wynik może potwierdzać:

• chorobę Gravesa-Basedowa.

Jeżeli TRAb są ujemne, można rozważyć:

• scyntygrafię tarczycy.

Pozwala to odróżnić między innymi:

• Gravesa
• autonomiczny guzek
• zapalenie tarczycy.

Nie.

Anty-TPO jest markerem:

• autoimmunizacji tarczycy.

Może występować zarówno przy:

• Hashimoto
• Gravesie.

Nie mówi natomiast samo w sobie:

• czy tarczyca jest nadczynna
• jaki jest mechanizm tyreotoksykozy.

Do diagnostyki Gravesa znacznie bardziej swoiste są:

• TRAb.

Może dostarczać dodatkowych informacji o unaczynieniu tarczycy.

W chorobie Gravesa przepływ może być:

• zwiększony.

Nie zastępuje to jednak w typowej diagnostyce:

• TRAb
• badań hormonalnych
• w odpowiednich przypadkach scyntygrafii.

Ponieważ leczenie przeciwtarczycowe działa na produkcję nowych hormonów.

W zapaleniu problem polega często na tym, że uszkodzone komórki uwalniają:

• wcześniej zgromadzone hormony.

Wtedy lek hamujący ich produkcję może:

• nie przynieść oczekiwanej korzyści.

NICE wskazuje, że przejściowa tyreotoksykoza bez rzeczywistej nadczynności zwykle wymaga przede wszystkim:

• leczenia objawowego.

Sposób leczenia zależy przede wszystkim od przyczyny.

Możliwości obejmują:

• leki przeciwtarczycowe
• radiojod
• leczenie operacyjne.

Dodatkowo stosuje się leczenie:

• objawów sercowo-naczyniowych
• innych dolegliwości.

NICE zaleca omówienie z pacjentem korzyści i ryzyka wszystkich głównych metod: leków przeciwtarczycowych, radiojodu i operacji.

Nie.

Tarczyca ma zapas już wyprodukowanych hormonów.

Dlatego spadek FT4 i FT3 następuje:

• stopniowo.

Objawy mogą poprawiać się w:

• kolejnych tygodniach.

Leczenie objawowe może działać szybciej na:

• tętno
• drżenie
• kołatania.

Tak, choć ciężkie powikłania są rzadkie.

Jednym z najważniejszych jest:

• agranulocytoza

czyli znaczny spadek określonych krwinek białych.

Niepokojące podczas leczenia mogą być:

• gorączka
• silny ból gardła
• objawy infekcji.

Innym rzadkim problemem może być:

• uszkodzenie wątroby.

Pacjent powinien wiedzieć, jakie objawy wymagają:

• pilnego kontaktu z lekarzem.

Polega na podaniu radioaktywnego jodu, który jest wychwytywany przez komórki tarczycy.

Prowadzi do:

• stopniowego zmniejszenia ich aktywności.

Jest jedną z metod radykalnego leczenia:

• Gravesa
• autonomii guzkowej.

Po terapii może rozwinąć się:

• niedoczynność

wymagająca późniejszego stosowania hormonu tarczycy.

Tak, w Gravesie może u części pacjentów pogorszyć istniejącą orbitopatię tarczycową.

NICE zaleca uwzględnianie wpływu różnych metod leczenia na chorobę oczu podczas rozmowy o terapii.

Przed wyborem leczenia w chorobie Gravesa ocenia się również:

• objawy oczne
• czynniki ryzyka.

Nie.

Dieta nie zastępuje leczenia hamującego nadmierną produkcję hormonów.

Pacjent z nadczynnością powinien natomiast dbać o:

• odpowiednią podaż energii
• białka
• składników odżywczych.

Przy znacznej nadczynności zapotrzebowanie energetyczne może być:

• zwiększone.

Nie należy samodzielnie stosować diet eliminacyjnych jako alternatywy dla leczenia endokrynologicznego.

Tak.

Mogą zawierać:

• jod
• substancje wpływające na hormony
• nie zawsze precyzyjnie opisany skład.

Warto poinformować lekarza o:

• wszystkich suplementach.

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

• jod
• biotynę.

Tak.

Tarczyca może być:

• powiększona rozlanie
• powiększona przez guzki.

Rodzaj wola może pomagać w ustaleniu:

• przyczyny choroby.

Szybko rosnąca zmiana, chrypka, duszność lub wyraźne trudności w połykaniu wymagają:

• szybszej diagnostyki.

Możliwe są:

• bardzo wysoka gorączka
• bardzo szybkie tętno
• znaczne pobudzenie.

Mogą wystąpić również:

• zaburzenia świadomości
• wymioty
• biegunka
• niewydolność serca.

Nie rozpoznaje się przełomu na podstawie:

• jednego wyniku hormonów.

Liczy się ciężki obraz kliniczny.

Warto zabrać wcześniejsze wyniki:

• TSH
• FT4
• FT3.

Jeżeli oznaczano:

• TRAb
• anty-TPO

należy również zabrać wyniki.

Warto przygotować informacje o:

• tempie utraty masy
• tętnie
• kołataniu serca
• drżeniu.

Należy zgłosić:

• objawy oczne
• ból tarczycy
• zmianę wielkości szyi.

Warto zabrać wcześniejsze:

• USG
• scyntygrafię
• inne badania tarczycy.

Należy przygotować pełną listę:

• leków
• suplementów.

Szczególnie ważne są:

• biotyna
• jod
• leki zawierające hormony tarczycy.

Kobieta powinna poinformować o:

• ciąży
• jej planowaniu.

Endokrynolog Wrocław

Konsultacje endokrynologiczne i plan dalszej diagnostyki.

Choroba Gravesa-Basedowa

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.

Guzki tarczycy i wole

Objawy, diagnostyka i dalsze postępowanie.