dr n. med. Karolina Waleśkiewicz‑Ogórek
Ginekolog , Ginekologia dziewczęca , Endokrynolog , Endokrynologia Ginekologiczna i Rozrodczość
Wrocław
OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Guzki tarczycy i wole – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie
Guzek tarczycy to ograniczona zmiana w obrębie gruczołu tarczowego, która różni się budową od otaczającego miąższu. Guzki są częstym znaleziskiem, szczególnie podczas USG wykonywanego z innych powodów, i zdecydowana większość z nich ma charakter łagodny.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nagłe problemy z oddychaniem związane z szybko narastającym obrzękiem lub uciskiem w obrębie szyi wymagają pilnej oceny.
Natychmiastowej pomocy wymagają przede wszystkim:
- nasilona duszność
- szybko narastające trudności w oddychaniu
- gwałtowny obrzęk szyi z problemami oddechowymi.
W bezpośrednim zagrożeniu zdrowia lub życia należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
Większość wykrywanych guzków tarczycy nie powoduje jednak stanów nagłych i jest diagnozowana w trybie planowym.
O chorobie
Umów USG tarczycy
Guzki tarczycy – kiedy wymagają oceny?
Guzek tarczycy to ograniczona zmiana w obrębie gruczołu tarczowego, która różni się budową od otaczającego miąższu. Guzki są częstym znaleziskiem, szczególnie podczas USG wykonywanego z innych powodów, i zdecydowana większość z nich ma charakter łagodny.
Guzek może być pojedynczy albo stanowić część wola wieloguzkowego. Może być lity, płynowy – czyli torbielowaty – albo mieć budowę mieszaną. Większość nie powoduje żadnych objawów i nie zaburza produkcji hormonów tarczycy.
Najważniejszym badaniem obrazowym w ocenie guzków tarczycy jest USG tarczycy. Pozwala ono określić wielkość i budowę zmiany oraz przyporządkować ją do kategorii ryzyka. Na tej podstawie, wraz z wielkością guzka i sytuacją kliniczną pacjenta, podejmuje się decyzję, czy wystarczy obserwacja, czy potrzebna jest biopsja cienkoigłowa.
Czym jest guzek tarczycy?
Guzek tarczycy jest odrębną zmianą występującą w obrębie jednego z płatów tarczycy lub cieśni gruczołu.
Może mieć różną budowę:
- litą
- torbielowatą, czyli wypełnioną płynem
- mieszaną, zawierającą elementy lite i płynowe
- gąbczastą.
U jednej osoby może występować jeden guzek albo wiele zmian.
Samo określenie „guzek” nie oznacza nowotworu. Jest to opis struktury, którą trzeba odpowiednio ocenić.
Czy guzki tarczycy są częste?
Tak. Są bardzo częstym znaleziskiem, zwłaszcza w badaniach ultrasonograficznych.
Wiele niewielkich guzków nigdy nie powoduje objawów i zostaje wykrytych przypadkowo, na przykład podczas:
- USG szyi
- USG tętnic szyjnych
- tomografii komputerowej
- rezonansu magnetycznego
- innych badań wykonywanych z niezwiązanych powodów.
Nie każda przypadkowo wykryta mała zmiana wymaga intensywnej diagnostyki.
Czy każdy guzek tarczycy jest nowotworem?
Nie. Zdecydowana większość guzków tarczycy ma charakter łagodny.
Do łagodnych zmian należą między innymi:
- guzki hiperplastyczne
- zmiany koloidowe
- torbiele
- niektóre gruczolaki.
Jedynie część guzków okazuje się nowotworami złośliwymi.
Dlatego celem USG nie jest samo znalezienie guzka, ale przede wszystkim ocena cech wskazujących na jego ryzyko onkologiczne.
Czy guzek tarczycy daje objawy?
Większość małych guzków nie powoduje żadnych objawów.
Pacjent może dowiedzieć się o zmianie dopiero podczas badania USG.
Większy guzek może być:
- wyczuwalny na szyi
- widoczny podczas przełykania
- odczuwany jako miejscowe zgrubienie.
Jeżeli zmiana jest duża lub tarczyca jest znacznie powiększona, mogą pojawić się objawy uciskowe, takie jak:
- uczucie ucisku w szyi
- trudności w przełykaniu
- dyskomfort przy określonym ułożeniu szyi
- duszność.
Nowa lub utrzymująca się chrypka również wymaga oceny, szczególnie jeśli występuje razem z guzkiem szyi.
Czy guzek tarczycy może powodować nadczynność?
Tak, ale nie każdy guzek wpływa na produkcję hormonów.
Większość guzków jest nieczynna hormonalnie.
Niektóre zmiany mogą jednak produkować hormony niezależnie od fizjologicznej kontroli organizmu. Nazywa się je guzkami autonomicznymi.
Mogą wtedy pojawić się objawy nadczynności tarczycy, takie jak:
- kołatanie serca
- drżenie rąk
- nadmierna potliwość
- nietolerancja ciepła
- niezamierzona utrata masy ciała.
Objawy te mają wiele możliwych przyczyn i nie oznaczają automatycznie obecności autonomicznego guzka.
Dlaczego powstają guzki tarczycy?
Nie istnieje jedna przyczyna wszystkich guzków.
Na ich powstawanie mogą wpływać między innymi:
- wiek
- predyspozycje rodzinne
- podaż jodu
- przewlekłe zmiany w strukturze tarczycy
- procesy prowadzące do miejscowego rozrostu komórek.
Guzki mogą również współistnieć z chorobami tarczycy, takimi jak przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy.
Samo występowanie guzka nie oznacza jednak, że tarczyca produkuje nieprawidłową ilość hormonów.
Kiedy guzek tarczycy powinien zostać oceniony?
Każdy nowo wykryty guzek wymaga oceny w odpowiednim kontekście klinicznym, ale nie każdy potrzebuje biopsji.
Szczególnej uwagi wymagają:
- wyraźnie powiększający się guzek
- twarda lub nieruchoma zmiana szyi
- nowa chrypka
- trudności w połykaniu
- powiększone węzły chłonne szyi
- guzek u osoby wcześniej napromienianej w okolicy głowy lub szyi
- obciążający wywiad rodzinny dotyczący określonych nowotworów tarczycy.
Decyzji nie podejmuje się jednak na podstawie jednego objawu.
Jak diagnozuje się guzki tarczycy?
Diagnostyka obejmuje ocenę funkcji tarczycy, badanie kliniczne oraz USG.
Lekarz może zapytać między innymi:
- kiedy zauważono zmianę
- czy się powiększa
- czy pojawiła się chrypka
- czy występują trudności w połykaniu lub oddychaniu
- czy wcześniej występowały choroby tarczycy
- czy w rodzinie występował rak tarczycy.
W zależności od sytuacji wykonywane są również badania laboratoryjne.
Jakie badanie krwi wykonuje się przy guzku tarczycy?
Podstawowym badaniem służącym do oceny czynności tarczycy jest TSH.
Jeżeli wynik jest nieprawidłowy, zakres dalszych badań hormonalnych dobiera się odpowiednio do sytuacji.
Badania hormonów odpowiadają na inne pytanie niż USG:
- TSH i hormony tarczycy pokazują, jak tarczyca funkcjonuje
- USG pokazuje jej budowę.
Można więc mieć prawidłowe TSH i jednocześnie mieć guzek tarczycy wymagający oceny ultrasonograficznej.
Co pokazuje USG tarczycy?
USG pozwala ocenić zarówno cały gruczoł, jak i poszczególne guzki.
Radiolog może określić:
- położenie guzka
- jego wymiary
- skład – lity, płynowy lub mieszany
- echogeniczność
- kształt
- granice
- obecność zwapnień lub innych ognisk echogenicznych
- stosunek zmiany do otaczających tkanek.
Oceniane są również węzły chłonne szyi.
Nie ogranicza się więc badania wyłącznie do zmierzenia średnicy guzka.
Jakie cechy guzka w USG są szczególnie ważne?
Ocena opiera się na zestawie cech ultrasonograficznych.
W europejskim systemie EU-TIRADS do cech zwiększających podejrzenie należą między innymi:
- wyraźna hipoechogeniczność
- nieregularne granice
- nieregularny kształt
- mikrozwapnienia.
Znaczenie mają również:
- wielkość
- budowa
- lokalizacja
- ewentualne przekraczanie granicy tarczycy
- wygląd węzłów chłonnych.
Żadnej cechy nie powinno się interpretować całkowicie w oderwaniu od pozostałych.
Co oznacza EU-TIRADS w opisie USG?
EU-TIRADS to europejski system klasyfikowania guzków tarczycy według ich obrazu ultrasonograficznego i związanego z nim ryzyka złośliwości.
Kategorie obejmują:
- EU-TIRADS 1 – prawidłowa tarczyca bez guzka
- EU-TIRADS 2 – obraz łagodny
- EU-TIRADS 3 – niskie ryzyko
- EU-TIRADS 4 – pośrednie ryzyko
- EU-TIRADS 5 – wysokie ryzyko.
Wyższa kategoria nie oznacza rozpoznania raka.
Oznacza jedynie, że obraz ultrasonograficzny bardziej uzasadnia dalszą diagnostykę.
Czy EU-TIRADS 5 oznacza raka tarczycy?
Nie. EU-TIRADS 5 oznacza wysoki stopień podejrzenia w obrazie USG, a nie rozpoznanie nowotworu.
Aby ustalić charakter zmiany, może być potrzebna biopsja cienkoigłowa.
Z drugiej strony także guzek o łagodniejszych cechach wymaga odpowiedniego postępowania zależnego od jego wielkości i sytuacji klinicznej.
System TIRADS służy przede wszystkim do ograniczenia zarówno przeoczenia zmian wymagających diagnostyki, jak i wykonywania niepotrzebnych biopsji bardzo małych, mało podejrzanych guzków.
Kiedy guzek tarczycy wymaga biopsji?
Decyzja zależy jednocześnie od wyglądu guzka w USG oraz jego wielkości.
Według aktualnych wytycznych European Thyroid Association z 2023 roku biopsję cienkoigłową zazwyczaj zaleca się przy:
- EU-TIRADS 3 – guzku większym niż 20 mm
- EU-TIRADS 4 – guzku większym niż 15 mm
- EU-TIRADS 5 – guzku większym niż 10 mm.
Są to progi odnoszące się do typowej sytuacji klinicznej.
Biopsja może być uzasadniona przy mniejszej zmianie, jeżeli występują dodatkowe istotne czynniki, na przykład:
- podejrzane węzły chłonne
- podejrzenie naciekania poza tarczycę
- szczególna lokalizacja zmiany.
Dlatego sam rozmiar guzka nie wystarcza do podjęcia decyzji.
Czy każdy guzek powyżej 1 cm wymaga biopsji?
Nie.
To częste, ale nieprawidłowe uproszczenie.
Guzek o średnicy 12 mm i łagodnym obrazie może nie wymagać biopsji, natomiast guzek o podobnej wielkości z cechami wysokiego ryzyka może kwalifikować się do pobrania materiału.
Decyzję powinno się opierać na połączeniu:
- obrazu USG
- rozmiaru
- węzłów chłonnych
- czynników klinicznych.
Czy małego guzka można po prostu obserwować?
Tak. Wiele małych zmian, również tych wymagających kontroli, nie wymaga natychmiastowej biopsji ani leczenia.
Według ETA sposób obserwacji zależy od kategorii EU-TIRADS.
Przykładowo małe guzki o niskim ryzyku mogą wymagać bardzo odległej kontroli albo nie wymagać jej wcale, natomiast małe guzki z cechami wysokiego ryzyka zwykle kontroluje się częściej.
Celem jest ograniczenie nadmiernej diagnostyki zmian, które z bardzo dużym prawdopodobieństwem nie wpłyną na zdrowie pacjenta.
Co to jest biopsja cienkoigłowa tarczycy?
Biopsja cienkoigłowa, czyli FNA lub BAC, polega na pobraniu komórek z guzka cienką igłą pod kontrolą USG.
Pobrany materiał jest następnie oceniany przez patomorfologa.
Biopsja nie usuwa całego guzka. Jej zadaniem jest uzyskanie komórek pozwalających określić ryzyko choroby nowotworowej.
Aktualne zalecenia rekomendują wykonywanie biopsji tarczycy pod kontrolą ultrasonografii.
Co oznacza wynik biopsji w skali Bethesda?
System Bethesda klasyfikuje wynik cytologiczny według stopnia pewności rozpoznania i ryzyka złośliwości.
Wyniki są klasyfikowane od Bethesda I do Bethesda VI.
W dużym uproszczeniu:
- Bethesda I – materiał niediagnostyczny
- Bethesda II – obraz łagodny
- Bethesda III–IV – wyniki niejednoznaczne wymagające dalszej oceny
- Bethesda V – podejrzenie złośliwości
- Bethesda VI – wynik złośliwy.
Dalsze postępowanie zależy jednak nie tylko od cytologii, lecz także od obrazu USG i sytuacji pacjenta.
Czy łagodny wynik biopsji oznacza, że nie trzeba już robić USG?
Nie zawsze.
Dalsza obserwacja zależy między innymi od:
- kategorii ultrasonograficznej
- wielkości guzka
- zgodności wyniku biopsji z obrazem USG
- zmian wielkości w czasie.
Jeżeli wynik cytologii jest łagodny, ale USG nadal zawiera cechy wysokiego ryzyka, lekarz może rozważyć ponowną biopsję.
Czy wzrost guzka oznacza raka?
Nie. Łagodne guzki również mogą z czasem się powiększać.
Zwiększenie wielkości jest jednak powodem do ponownej oceny.
ETA jako istotny wzrost przyjmuje między innymi zwiększenie co najmniej dwóch wymiarów o 20%, przy minimalnym wzroście o 2 mm, albo wzrost objętości o ponad 50%.
Zmiana wielkości jest tylko jednym z elementów oceny. Ważne jest również to, czy pojawiły się nowe cechy ultrasonograficzne.
Kiedy wykonuje się scyntygrafię tarczycy?
Scyntygrafia ma szczególne znaczenie, gdy badania wskazują na możliwość nadczynnego, autonomicznego guzka.
Jeżeli TSH jest obniżone, badanie izotopowe może pomóc ocenić, czy guzek produkuje hormony niezależnie od pozostałej części tarczycy.
Tzw. guzki „gorące”, czyli autonomicznie wychwytujące znacznik, mają inną ścieżkę diagnostyczną niż typowe guzki nieczynne.
Scyntygrafia nie zastępuje USG i nie jest rutynowym pierwszym badaniem każdego guzka pod kątem raka tarczycy.
Jak wygląda leczenie guzków tarczycy?
Sposób postępowania zależy od rodzaju guzka, jego funkcji, wielkości, objawów i wyników diagnostyki.
Możliwe jest:
- obserwowanie zmiany
- okresowe wykonywanie USG
- diagnostyka cytologiczna
- leczenie nadczynnego guzka
- leczenie zabiegowe
- operacja w określonych wskazaniach.
Prawidłowo rozpoznany łagodny guzek, który nie powoduje objawów, często nie wymaga aktywnego leczenia.
Czy łagodny guzek tarczycy trzeba operować?
Nie.
Operację rozważa się między innymi wtedy, gdy zmiana:
- powoduje istotne objawy uciskowe
- jest bardzo duża
- ma niejednoznaczny lub podejrzany wynik diagnostyki
- współistnieje z innymi wskazaniami do leczenia chirurgicznego.
W wybranych łagodnych zmianach stosowane mogą być również techniki małoinwazyjne, takie jak ablacja termiczna, a przy niektórych nawracających torbielach – leczenie przezskórne.
Nie każda metoda jest odpowiednia dla każdego pacjenta.
Czy guzek tarczycy może zniknąć?
Niektóre zmiany mogą zmniejszać się, szczególnie jeśli mają charakter torbielowaty, ale nie można zakładać, że każdy guzek zniknie samoistnie.
Wiele łagodnych guzków pozostaje praktycznie niezmienionych przez lata.
Celem obserwacji nie jest oczekiwanie, aż guzek zniknie, lecz sprawdzenie, czy zachowuje stabilny, łagodny charakter.
Czy guzkom tarczycy można zapobiegać?
Nie ma metody pozwalającej zapobiec wszystkim guzkom tarczycy.
Znaczenie dla zdrowia tarczycy ma odpowiednia podaż jodu, ale nie oznacza to, że samodzielne przyjmowanie dużych dawek jodu zapobiega guzkom.
Nadmiar jodu również może wpływać na funkcjonowanie tarczycy.
Nie należy więc stosować suplementów zawierających duże dawki jodu wyłącznie z powodu wykrycia guzka bez wskazania medycznego.
Jak przygotować się do konsultacji lub USG tarczycy?
Warto zabrać:
- wcześniejsze wyniki USG tarczycy
- wyniki biopsji, jeśli była wykonywana
- wyniki TSH i innych badań hormonalnych
- dokumentację dotyczącą wcześniejszego leczenia tarczycy.
Warto także wiedzieć:
- kiedy guzek został wykryty
- czy wcześniej zmieniał wielkość
- czy występują trudności w połykaniu
- czy pojawiła się chrypka
- czy w rodzinie występował rak tarczycy.
Porównanie aktualnego USG z wcześniejszym badaniem jest szczególnie przydatne przy ocenie dynamiki zmiany.
Czym jest wole?
Wole oznacza powiększenie tarczycy. Może być rozlane, guzkowe lub wieloguzkowe. Gruczoł może być powiększony zarówno przy prawidłowej funkcji hormonalnej, jak i przy nadczynności lub niedoczynności. Określenie „wole” opisuje więc wielkość i budowę tarczycy, a nie samo jej działanie.
Czy wole oznacza nadczynność tarczycy?
Nie. Duże wole może występować przy prawidłowym TSH i prawidłowym stężeniu hormonów. Powiększenie gruczołu może też towarzyszyć nadczynności tarczycy, niedoczynności tarczycy lub chorobie autoimmunologicznej. Dlatego osobno ocenia się budowę gruczołu i jego funkcję hormonalną.
Najczęstsze pytania
Czy guzek tarczycy oznacza raka?
Nie. Zdecydowana większość guzków jest łagodna. Ryzyko ocenia się przede wszystkim na podstawie obrazu ultrasonograficznego, a w wybranych zmianach również biopsji.
Czy guzek 1 cm trzeba biopsjować?
Nie zawsze. Biopsja zależy od kategorii ryzyka w USG. Według EU-TIRADS próg dla typowego guzka wysokiego ryzyka wynosi ponad 10 mm, natomiast dla zmian o niższym ryzyku jest wyższy.
Czy USG może stwierdzić raka tarczycy?
USG może określić, czy guzek ma cechy niskiego lub wysokiego ryzyka, ale nie zawsze daje ostateczne rozpoznanie. W przypadku zmian spełniających odpowiednie kryteria potrzebna jest biopsja cytologiczna.
Czy guzki tarczycy powodują nieprawidłowe TSH?
Nie zawsze. Wiele osób z guzkami ma całkowicie prawidłowe TSH. Badania hormonalne oceniają funkcję gruczołu, natomiast USG jego budowę.
Czy EU-TIRADS 5 oznacza, że mam raka?
Nie. Jest to kategoria wysokiego ryzyka ultrasonograficznego, która pomaga zdecydować o dalszej diagnostyce. Ostateczne rozpoznanie może wymagać biopsji i oceny cytologicznej.
Czy można mieć kilka guzków jednocześnie?
Tak. Wole wieloguzkowe jest częstym problemem. Każdy istotny guzek ocenia się według jego własnych cech ultrasonograficznych – do biopsji nie zawsze wybiera się po prostu największą zmianę.
Czy powiększający się guzek jest złośliwy?
Nie musi być. Łagodne guzki również mogą rosnąć. Powiększenie jest jednak wskazaniem do ponownej oceny, zwłaszcza gdy jednocześnie zmienia się wygląd ultrasonograficzny.
Czy łagodny guzek trzeba kontrolować przez całe życie?
Nie zawsze. Częstotliwość i długość obserwacji zależą od obrazu USG, wielkości, wcześniejszych wyników biopsji oraz stabilności zmiany. Przy długoletniej stabilności niektórych zmian intensywność kontroli może zostać zmniejszona.
Powiązane informacje
Radiolog Wrocław
Badania USG i informacje o diagnostyce obrazowej.
Przejdź do strony →USG tarczycy
Co ocenia badanie i jak przygotować się do wizyty.
Przejdź do strony →Biopsja cienkoigłowa tarczycy
Wskazania, kwalifikacja i przebieg badania cytologicznego.
Przejdź do strony →Umów USG tarczycy we Wrocławiu
W OMEGA Medical Clinics we Wrocławiu można umówić USG tarczycy. Na wizytę warto zabrać wcześniejsze wyniki USG, badań hormonalnych i biopsji, jeśli była wykonywana. Dalsze postępowanie, w tym ewentualna biopsja lub konsultacja endokrynologiczna, zależy od obrazu zmiany i sytuacji klinicznej.
OMEGA Medical Clinics
ul. Traugutta 72/U2, 50-418 Wrocław
Rejestracja:
e-mail:
Umów wizytę u wybranego lekarza
Wybierz lekarza lub poznaj jego profil.
Nie widzisz wolnego terminu? Zadzwoń — pomożemy znaleźć dogodny termin.
Zadzwoń: 717 181 801OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Umów wizytę
Skontaktuj się z rejestracją, aby ustalić termin konsultacji.