Torbiel jajnika u dziewczynki lub nastolatki – objawy, diagnostyka i leczenie

Torbiel jajnika to przestrzeń wypełniona płynem znajdująca się w obrębie jajnika. U nastolatek po rozpoczęciu miesiączkowania bardzo często jest związana z naturalną pracą jajnika i może samoistnie zniknąć. Taka zmiana określana jest jako torbiel czynnościowa.

Inaczej ocenia się zmianę u kilkuletniej dziewczynki, która nie rozpoczęła jeszcze dojrzewania, a inaczej u miesiączkującej nastolatki. Znaczenie mają również wielkość torbieli, jej wygląd w USG, obecność części litych, dolegliwości oraz to, czy zmiana powiększa się lub utrzymuje w kolejnych badaniach.

Większość zmian jajnika u dzieci i nastolatek jest łagodna, a współczesne postępowanie dąży do ochrony prawidłowej tkanki jajnika i przyszłej płodności. Szczególnej uwagi wymaga jednak nagły, silny jednostronny ból podbrzusza, zwłaszcza z nudnościami lub wymiotami, ponieważ może oznaczać skręt przydatków i wymaga pilnej oceny.

Sprawdź konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej we Wrocławiu.

Jest zmianą powstającą w związku z naturalnym cyklem miesiączkowym.

Najczęstsze są:

• torbiel pęcherzykowa
• torbiel ciałka żółtego.

Podczas prawidłowego cyklu w jajniku rośnie pęcherzyk zawierający komórkę jajową.

Jeżeli:

• nie pęknie w typowym momencie
• albo po owulacji w obrębie ciałka żółtego zgromadzi się więcej płynu lub krwi

może powstać torbiel.

Takie zmiany bardzo często:

• zmniejszają się
• znikają samoistnie

w kolejnych tygodniach lub cyklach.

Tak, ale zmiana przed rozpoczęciem miesiączkowania wymaga bardziej ostrożnej oceny.

Przed okresem dojrzewania fizjologia jajnika jest inna niż u nastolatki mającej regularne cykle owulacyjne.

Dlatego torbiel wykryta u dziewczynki, która nie osiągnęła jeszcze menarche, powinna być oceniona przez lekarza mającego doświadczenie w ginekologii dziecięcej.

Znaczenie mają:

• wiek dziecka
• etap dojrzewania
• wielkość zmiany
• budowa w USG
• ewentualne objawy hormonalne.

Nie oznacza to, że taka torbiel jest złośliwa. Większość zmian jajnika również w tej grupie okazuje się łagodna.

Wiele torbieli nie powoduje żadnych dolegliwości.

Jeżeli objawy występują, mogą obejmować:

• ból podbrzusza
• uczucie ciągnięcia lub rozpierania
• jednostronny dyskomfort
• uczucie pełności w brzuchu.

Większe zmiany mogą czasami powodować:

• zwiększenie obwodu brzucha
• ucisk na pęcherz
• częstsze oddawanie moczu
• zaparcia.

U miesiączkującej nastolatki mogą współistnieć:

• nieregularne krwawienia
• inne zaburzenia cyklu.

Żaden z tych objawów nie jest jednak charakterystyczny wyłącznie dla torbieli jajnika.

Może, szczególnie jeżeli jest czynnościowa i związana z zaburzeniem konkretnego cyklu.

Możliwe są:

• opóźnienie miesiączki
• plamienie
• bardziej obfite krwawienie.

Nie należy jednak przyjmować, że każda nieregularna miesiączka jest spowodowana torbielą.

Zaburzenia miesiączkowania u nastolatek mają wiele innych możliwych przyczyn, w tym:

• fizjologicznie niedojrzałe cykle
• PCOS
• zaburzenia tarczycy
• niedobór energii.

Powstaje wtedy, gdy dochodzi do krwawienia wewnątrz torbieli, najczęściej czynnościowej.

W USG może mieć bardziej złożony wygląd niż zwykła prosta torbiel.

Nie oznacza to automatycznie nowotworu.

Wiele torbieli krwotocznych:

• stopniowo się wchłania.

O dalszym postępowaniu decydują:

• wielkość
• objawy
• obraz USG
• wiek pacjentki.

Tzw. torbiel dermoidalna jest najczęściej dojrzałym potworniakiem – mature cystic teratoma – czyli łagodnym guzem wywodzącym się z komórek rozrodczych.

Może zawierać różne dojrzałe tkanki, na przykład:

• tkankę tłuszczową
• włosy
• zwapnienia.

Nie jest typową torbielą czynnościową i zwykle nie znika samoistnie wraz z kolejnym cyklem.

Dalsze postępowanie zależy od:

• wielkości
• objawów
• wzrostu zmiany
• ryzyka skrętu.

Jeżeli potrzebna jest operacja, u młodej pacjentki szczególnie ważne jest dążenie do zachowania zdrowej części jajnika.

Nie.

To dwa zupełnie różne pojęcia.

Pojedyncza torbiel jajnika nie oznacza zespołu policystycznych jajników.

Z kolei nazwa PCOS nie oznacza obecności kilku dużych torbieli.

U nastolatek prawidłowe jajniki mogą zawierać wiele małych pęcherzyków, dlatego samego wyglądu USG nie należy używać do rozpoznawania PCOS.

Często tak.

Wypełniony pęcherz może poprawić widoczność:

• macicy
• jajników
• zmian w miednicy.

Dokładne przygotowanie zależy od rodzaju zaplanowanego badania i powinno wynikać z instrukcji otrzymanej przed USG.

Nie przy każdej prostej torbieli.

MRI może być przydatne, gdy:

• zmiana jest duża
• jej pochodzenie jest niejasne
• USG nie pozwala odpowiednio ocenić budowy
• występują bardziej złożone lub podejrzane cechy.

BritSPAG wskazuje dalsze obrazowanie, w tym MRI, jako jedną z możliwości przy prostych zmianach powyżej około 7 cm oraz przy zmianach wymagających dokładniejszej charakterystyki.

Nie oznacza to automatycznie konieczności operacji.

U miesiączkującej nastolatki prosta zmiana poniżej około 5 cm bardzo często odpowiada fizjologicznej pracy jajnika i zwykle nie wymaga leczenia.

BritSPAG wskazuje, że po osiągnięciu menarche prosta torbiel:

<5 cm

najczęściej nie wymaga dalszej rutynowej kontroli, jeśli pacjentka nie ma niepokojących objawów.

Ta zasada nie powinna być automatycznie stosowana do:

• małej dziewczynki przed menarche
• zmiany złożonej
• pacjentki z nasilonymi objawami.

W tych sytuacjach potrzebna jest indywidualna ocena.

Większa zmiana wymaga dokładniejszej oceny.

Może być potrzebne:

• dodatkowe obrazowanie
• konsultacja specjalistyczna
• w niektórych przypadkach leczenie operacyjne.

Znaczenie ma jednak nie tylko rozmiar, ale również:

• wygląd torbieli
• objawy
• wiek
• tempo wzrostu.

Nie powinno się podejmować decyzji o usunięciu jajnika wyłącznie na podstawie średnicy torbieli.

Tak. Jest to bardzo częsta strategia.

Obserwacja jest szczególnie właściwa przy:

• prostej zmianie
• braku objawów
• obrazie wskazującym na torbiel czynnościową.

W wielu przypadkach kontrolne USG pokazuje:

• zmniejszenie
• całkowite zniknięcie torbieli.

Pozwala to uniknąć niepotrzebnej operacji i urazu zdrowej tkanki jajnika.

Nie przy każdej prostej torbieli.

Markery mają większe znaczenie, jeżeli USG pokazuje zmianę:

• złożoną
• litą
• niejednorodną
• dużą lub w inny sposób niepokojącą.

W diagnostyce pediatrycznych guzów jajnika mogą być wykorzystywane między innymi:

• AFP
• β-hCG
• LDH
• inhibina
• w określonych przypadkach CA-125 i inne markery.

Dobór panelu zależy od:

• wieku
• obrazu zmiany
• podejrzewanego typu guza.

Tak, ale są rzadkie. Większość zmian jajnika u dzieci i nastolatek jest łagodna.

W tej grupie wiekowej struktura nowotworów różni się od tej występującej u dorosłych kobiet.

Wśród dzieci i nastolatek większe znaczenie mają:

• guzy germinalne, czyli wywodzące się z komórek rozrodczych.

Najczęstszym łagodnym nowotworem jajnika u młodych pacjentek jest:

• dojrzały potworniak.

Wśród zmian złośliwych istotną grupę również stanowią nowotwory germinalne.

Nie.

Bardzo duże mogą być również zmiany:

• całkowicie łagodne.

Rozmiar jest tylko jednym z elementów oceny ryzyka.

Nowsze dane pokazują jednak, że wraz z:

• dużym rozmiarem
• obecnością elementów litych
• złożonym obrazem

rośnie potrzeba pełniejszej diagnostyki.

Nie powinno się ani uspokajać wyłącznie na podstawie jednego parametru, ani rozpoznawać nowotworu z samego wymiaru.

Jest to obrót jajnika, czasem wraz z jajowodem, wokół struktur zawierających jego naczynia krwionośne.

Może dojść do:

• ograniczenia odpływu żylnego
• obrzęku
• następnie pogorszenia dopływu krwi.

Jest to stan wymagający:

• pilnej oceny
• zazwyczaj leczenia operacyjnego.

Celem jest możliwie szybkie:

• odkręcenie przydatków
• zachowanie jajnika.

Najbardziej charakterystyczny jest nagły, silny ból brzucha lub podbrzusza, często po jednej stronie.

Bólowi bardzo często towarzyszą:

• nudności
• wymioty.

Ból może być:

• stały
• albo początkowo pojawiać się i ustępować.

Ten drugi przebieg może wynikać z częściowego:

• skręcania
• odkręcania się przydatków.

Nagłego jednostronnego bólu nie należy więc bagatelizować tylko dlatego, że po godzinie częściowo ustąpił.

Nie.

To bardzo ważna informacja.

W jajniku mogą być nadal widoczne sygnały przepływu mimo rzeczywistego skrętu.

ACOG podkreśla, że:

prawidłowego przepływu w badaniu Doppler nie wolno używać jako jedynego argumentu wykluczającego skręt.

Rozpoznanie opiera się na:

• objawach
• całym obrazie USG
• ocenie klinicznej.

Ostateczne potwierdzenie skrętu jest często możliwe dopiero podczas laparoskopii.

Najczęściej nie. Współczesne leczenie zdecydowanie preferuje zachowanie jajnika.

Podczas operacji standardowym postępowaniem jest:

• odkręcenie przydatków.

Nawet jeżeli jajnik wygląda:

• bardzo ciemno
• sinawo
• na niedokrwiony

nie oznacza to automatycznie, że jest martwy.

ACOG zaleca zachowanie jajnika niezależnie od jego początkowego wyglądu, jeżeli jego usunięcie nie jest bezwzględnie konieczne.

Nie powinna, jeśli istnieje możliwość bezpiecznego zachowania zdrowej tkanki.

U dzieci i nastolatek szczególnie istotna jest:

ovarian-sparing surgery – chirurgia oszczędzająca jajnik.

Najczęściej celem jest:

• wyłuszczenie torbieli lub guza
• pozostawienie zdrowej części jajnika.

Najnowsze przeglądy i konsensus chirurgiczny podkreślają, że przy zmianach łagodnych usunięcie całego jajnika powinno być rzadkie.

Decyzja zależy od kilku cech jednocześnie.

Operację można rozważać między innymi przy:

• objawowej dużej torbieli
• utrzymującej się lub rosnącej zmianie
• zmianie, która nie wygląda na czynnościową
• podejrzeniu łagodnego guza wymagającego usunięcia
• podejrzeniu skrętu
• podejrzanych cechach nowotworowych.

Nie należy natomiast operować każdej przypadkowo wykrytej prostej torbieli.

Pierwsza operacja może mieć wpływ na dalsze rokowanie oraz możliwość zachowania płodności.

Jeżeli istnieje podejrzenie nowotworu, warto wcześniej ustalić:

• charakter zmiany w obrazowaniu
• odpowiednie markery
• zakres operacji
• możliwość oszczędzenia tkanki rozrodczej.

W przypadkach bardziej podejrzanych potrzebna może być współpraca:

• ginekologii dziecięcej
• chirurgii
• onkologii dziecięcej
• radiologii.

Zależy to od wielkości zmiany, objawów i rodzaju aktywności.

Przy niewielkiej bezobjawowej zmianie nie zawsze potrzebne są specjalne ograniczenia.

Przy dużej torbieli lub występowaniu bólu lekarz może zalecić czasowe ograniczenie:

• intensywnego sportu
• aktywności powodującej gwałtowne ruchy tułowia.

Nie ma jednak jednej liczby centymetrów, od której każda nastolatka musi całkowicie zrezygnować z ruchu.

Tak.

Jeżeli pacjentka ma predyspozycję do powstawania torbieli czynnościowych, w przyszłości może powstać:

• kolejna torbiel
• nawet w innym jajniku.

Nie oznacza to nawrotu tej samej choroby.

Przy niektórych guzach łagodnych sposób kontroli po operacji jest inny i zależy od rozpoznania histopatologicznego.

Warto zabrać przede wszystkim:

• opis USG
• jeśli jest dostępny – zapis lub obrazy badania
• wcześniejsze USG do porównania.

Należy ustalić:

• kiedy rozpoczął się ból
• czy jest jednostronny
• czy występuje nagle czy przewlekle
• czy towarzyszą mu nudności lub wymioty.

U nastolatki warto zanotować:

• datę ostatniej miesiączki
• regularność cykli
• ewentualne nieprawidłowe krwawienia.

Lekarzowi trzeba powiedzieć również o:

• wcześniejszych torbielach
• operacjach jajników
• przedwczesnym dojrzewaniu
• chorobach nowotworowych w wywiadzie.

Jeżeli wykonywano markery nowotworowe albo MRI, warto dostarczyć pełne wyniki.

Ginekolog dziecięcy Wrocław

Konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej.

USG ginekologiczne u dzieci i nastolatek

Informacje o badaniu i przygotowaniu.

Ból podbrzusza u nastolatki

Możliwe przyczyny dolegliwości i objawy wymagające pilnej oceny.