Zapalenie sromu i pochwy u dziewczynki – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Zapalenie sromu i pochwy u dziewczynki może powodować zaczerwienienie, świąd, pieczenie, ból okolicy intymnej albo wydzielinę z pochwy. Dolegliwości te są częstym problemem przed okresem dojrzewania i w większości przypadków nie wynikają z poważnej choroby ani z typowej infekcji występującej u dorosłych kobiet.

U dziewczynek przed pokwitaniem okolica sromu i pochwy jest bardziej podatna na podrażnienia. Małe stężenie estrogenów powoduje, że błona śluzowa jest cienka i mniej odporna, a brak owłosienia łonowego oraz niewielka odległość między odbytem a wejściem do pochwy ułatwiają kontakt z wilgocią, drażniącymi substancjami i bakteriami.

Najczęściej wystarcza właściwa pielęgnacja i usunięcie czynników drażniących. Nawracające, nasilone lub nietypowe objawy wymagają jednak oceny, ponieważ ich przyczyną mogą być między innymi określone zakażenia, owsiki, choroba skóry albo ciało obce w pochwie.

Sprawdź konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej we Wrocławiu.

Budowa i środowisko okolicy intymnej przed pokwitaniem różnią się od warunków występujących po rozpoczęciu produkcji estrogenów.

Przed dojrzewaniem:

• błona śluzowa pochwy jest cieńsza
• wargi sromowe są słabiej rozwinięte
• nie ma jeszcze ochronnego owłosienia łonowego
• środowisko pochwy jest mniej kwaśne niż po okresie dojrzewania.

Znaczenie ma również bliskość:

• odbytu
• cewki moczowej
• wejścia do pochwy.

Dlatego stosunkowo łatwo może dochodzić do podrażnienia przez:

• mocz
• stolec
• wilgoć
• środki myjące
• ciasne ubrania.

Samo wystąpienie zapalenia sromu i pochwy nie oznacza więc, że dziecko ma szczególną podatność na infekcje.

Przed okresem dojrzewania wydzieliny powinno być niewiele, dlatego utrzymujące się upławy wymagają zwrócenia uwagi na ich charakter.

Fizjologiczna wydzielina może występować między innymi:

• u noworodka pod wpływem hormonów matki
• ponownie w okresie poprzedzającym dojrzewanie.

U kilkuletniej dziewczynki w okresie tzw. ciszy hormonalnej wyraźna, szczególnie:

• obfita
• zielonkawa
• brunatna
• krwista
• nieprzyjemnie pachnąca

wydzielina powinna zostać oceniona przez lekarza.

Nie oznacza to automatycznie poważnej choroby, ale może wymagać ustalenia konkretnej przyczyny.

Tak. Kierunek podcierania ma znaczenie.

Przenoszenie bakterii z okolicy odbytu w kierunku sromu może sprzyjać podrażnieniu i zakażeniom.

Dziewczynkę warto uczyć podcierania:

od przodu do tyłu.

Znaczenie może mieć również sposób korzystania z toalety. Jeśli dziecko podczas oddawania moczu mocno łączy uda, część moczu może pozostawać w okolicy sromu i dodatkowo podrażniać skórę.

Pomocne może być siadanie:

• stabilnie
• z rozstawionymi kolanami.

Kandydoza jest znacznie mniej typową przyczyną dolegliwości u zdrowej dziewczynki przed okresem dojrzewania niż u dorosłej kobiety.

Dlatego zaczerwienienie i świąd nie powinny automatycznie prowadzić do stosowania preparatu „na grzybicę”.

Zakażenie Candida może być bardziej prawdopodobne między innymi:

• po antybiotykoterapii
• przy niektórych chorobach przewlekłych
• przy zaburzeniach odporności
• w źle kontrolowanej cukrzycy.

Jeżeli objawy nawracają mimo stosowania preparatów przeciwgrzybiczych, warto przede wszystkim ponownie zweryfikować rozpoznanie.

Tak. Dotyczy to szczególnie utrzymującej się, nieprzyjemnie pachnącej lub krwistej wydzieliny.

Najczęstszym ciałem obcym u małych dzieci mogą być na przykład:

• niewielkie fragmenty papieru toaletowego.

Dziecko nie zawsze pamięta albo potrafi powiedzieć, że coś znalazło się w pochwie.

Podejrzenie zwiększa:

• przewlekła wydzielina
• nieprzyjemny zapach
• brunatna lub krwista wydzielina
• brak poprawy mimo prawidłowej pielęgnacji i wcześniejszego leczenia.

W takiej sytuacji potrzebna jest ocena ginekologiczna.

Tak. Nie każda zaczerwieniona i swędząca okolica sromu oznacza infekcję pochwy.

Podobne dolegliwości mogą powodować między innymi:

• atopowe zapalenie skóry
• łuszczyca
• liszaj twardzinowy
• kontaktowe zapalenie skóry.

Charakterystyczny obraz może mieć liszaj twardzinowy sromu, który u dzieci może powodować:

• silny świąd
• jasne lub białawe zmiany skóry
• pękanie skóry
• niewielkie krwawienia.

Wymaga on innego leczenia niż nieswoiste zapalenie sromu i pochwy.

Nie zawsze.

Jeżeli mocz przepływa przez podrażnioną skórę sromu, może powodować:

• szczypanie
• pieczenie.

Podobne objawy mogą jednak występować przy zakażeniu układu moczowego.

Jeśli dodatkowo pojawiają się:

• częste oddawanie moczu
• parcie na mocz
• gorączka
• ból brzucha lub okolicy lędźwiowej

lekarz może zdecydować o wykonaniu badania moczu i posiewu.

Konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy objawy są nasilone, nietypowe albo nie ustępują po podstawowych działaniach pielęgnacyjnych.

Oceny wymagają między innymi:

• utrzymująca się wydzielina z pochwy
• silny świąd lub ból
• znaczne zaczerwienienie
• nieprzyjemny zapach
• nawracające dolegliwości
• pieczenie podczas oddawania moczu
• brak poprawy mimo unikania substancji drażniących.

Szczególnej uwagi wymagają:

• krwista lub brunatna wydzielina
• podejrzenie ciała obcego
• zmiany skóry odbiegające od typowego podrażnienia.

Nie wykonuje się rutynowo głębokiego wymazu z wnętrza pochwy u dziewczynki przedpokwitaniowej.

Jeżeli występuje:

• obfita
• nieprzyjemnie pachnąca

wydzielina, lekarz może w określonych sytuacjach pobrać materiał z okolicy wejścia do pochwy do badania mikrobiologicznego.

Nie każdy przypadek zapalenia wymaga posiewu.

Przy typowym nieswoistym obrazie często wystarczają wywiad, oglądanie i odpowiednia pielęgnacja.

Nie rutynowo.

Jeżeli jednak utrzymująca się wydzielina lub krwawienie sugerują:

• ciało obce
• inną zmianę wewnątrz pochwy

specjalista może zdecydować o waginoskopii, czyli obejrzeniu wnętrza pochwy odpowiednim instrumentem.

U małych dzieci procedurę wykonuje się tylko wtedy, gdy istnieje realne wskazanie i w warunkach zapewniających dziecku bezpieczeństwo oraz minimalizujących ból i stres.

Nie jest to dobry pierwszy krok u małej dziewczynki.

Kandydoza przed okresem dojrzewania jest znacznie rzadsza niż u dorosłych kobiet.

Wielokrotne stosowanie kremów „na grzybicę” może:

• nie przynieść poprawy
• dodatkowo podrażnić skórę
• opóźnić właściwe rozpoznanie.

Jeżeli leczenie przeciwgrzybicze ma być potrzebne, powinno wynikać z oceny lekarza.

Delikatnie – większa ilość kosmetyków nie oznacza lepszej higieny.

Nie ma potrzeby intensywnego szorowania.

Należy myć przede wszystkim:

• zewnętrzną okolicę sromu.

Nie należy próbować myć:

• wnętrza pochwy.

Pochwa jest narządem posiadającym własne mechanizmy oczyszczania i wprowadzanie do niej środków myjących może nasilić podrażnienie.

Tak, szczególnie ważne jest utrzymywanie sromu w suchym środowisku.

Najlepiej wybierać:

• przewiewną
• luźną
• bawełnianą bieliznę.

Jeżeli bielizna stanie się:

• mokra
• zabrudzona wydzieliną
• wilgotna po wysiłku

warto ją zmienić.

Podobnie nie należy długo pozostawać w mokrym stroju po pływaniu.

Takie zakażenia nie są typową przyczyną zwykłego zapalenia sromu i pochwy u małej dziewczynki.

Jeśli jednak w badaniach zostanie wykryty drobnoustrój, którego obecność może być związana z kontaktem seksualnym, wymaga to:

• dokładnej oceny medycznej
• uwzględnienia wieku dziecka
• sposobu transmisji konkretnego patogenu
• postępowania zgodnego z zasadami ochrony małoletnich.

Nie należy jednak sugerować takiego rozpoznania wyłącznie na podstawie zaczerwienienia, świądu lub wydzieliny.

Opiekun może przed wizytą zanotować:

• od kiedy występują objawy
• czy pojawia się wydzielina
• jaki ma kolor i zapach
• czy występuje świąd
• czy objawy nasilają się w nocy
• czy dziecko skarży się na ból podczas oddawania moczu.

Warto również ustalić:

• czy niedawno stosowano antybiotyk
• czy wcześniej stosowano preparaty przeciwgrzybicze
• czy objawy już wcześniej nawracały
• jakich kosmetyków używa się do kąpieli i prania.

Lekarzowi warto powiedzieć również o:

• zaparciach
• owsikach w rodzinie
• cukrzycy lub zaburzeniach odporności
• chorobach skóry.

Nie ma potrzeby wykonywania na własną rękę wielu wymazów przed wizytą.

Nawracająca, bardzo obfita, nieprzyjemnie pachnąca, brunatna lub krwista wydzielina wymaga dokładniejszej oceny. W takich przypadkach trzeba brać pod uwagę między innymi konkretną infekcję, owsiki, chorobę skóry lub ciało obce w pochwie.

U dziewczynek przed okresem dojrzewania rutynowe badanie wewnętrzne nie jest potrzebne. Diagnostyka powinna być dostosowana do wieku dziecka i prowadzona w sposób ograniczający stres i dyskomfort.

Ginekolog dziecięcy Wrocław

Konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej.

Zrost warg sromowych u dziewczynki

Odrębny problem, który może powodować podrażnienie i objawy przy oddawaniu moczu.

Pierwsza wizyta u ginekologa nastolatki

Przebieg konsultacji i przygotowanie do wizyty.