Zrost warg sromowych u dziewczynki – przyczyny, objawy i leczenie

Zrost warg sromowych, nazywany również zlepieniem warg sromowych, labial adhesion albo labial fusion, polega na połączeniu się ze sobą przyśrodkowych powierzchni warg sromowych mniejszych. Najczęściej występuje u niemowląt i małych dziewczynek przed okresem dojrzewania.

W większości przypadków zrost nie powoduje dolegliwości i nie wymaga leczenia tylko dlatego, że jest widoczny. Wraz z rozpoczęciem dojrzewania i wzrostem stężenia estrogenów tkanki sromu stają się grubsze i bardziej odporne, a zrost zwykle samoistnie się rozdziela. Aktualne zalecenia pediatryczne preferują dlatego obserwację u dziecka, które swobodnie oddaje mocz i nie ma istotnych objawów.

Leczenia mogą wymagać przede wszystkim dziewczynki, u których zrost powoduje zatrzymywanie moczu, wypływanie moczu do bielizny po zakończeniu mikcji, nawracające dolegliwości ze strony układu moczowego lub inne istotne objawy.

Sprawdź konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej we Wrocławiu.

Typowy zrost warg sromowych u małej dziewczynki jest zmianą nabytą, a nie wrodzoną wadą narządów płciowych.

Zwykle nie występuje przy urodzeniu. Może zacząć rozwijać się po pierwszych miesiącach życia, kiedy zanika wpływ estrogenów matczynych.

Royal Children’s Hospital wskazuje, że typowy zrost rozwija się od około 3. miesiąca życia i jest związany z delikatną, niskoestrogenową błoną śluzową oraz miejscowym podrażnieniem.

Jeżeli budowa okolicy intymnej wydaje się nietypowa:

• od urodzenia
• nie można zidentyfikować prawidłowego ujścia cewki moczowej
• istnieje podejrzenie nieprawidłowości pochwy lub błony dziewiczej

potrzebna jest ocena specjalistyczna, ponieważ może chodzić o inną nieprawidłowość niż prosty zrost warg sromowych.

Najprawdopodobniej znaczenie ma połączenie fizjologicznie niskiego stężenia estrogenów i miejscowego podrażnienia lub zapalenia skóry sromu.

Do podrażnienia mogą przyczyniać się między innymi:

• mocz pozostający na skórze
• stolec u dziecka noszącego pieluchę
• zapalenie sromu i pochwy
• drażniące kosmetyki
• płyny do kąpieli
• mydła
• wilgoć
• otarcia.

NASPAG wskazuje właśnie na wrażliwość przedpokwitaniowych warg sromowych oraz ekspozycję na mocz, stolec, mydła, zakażenia i inne czynniki drażniące jako elementy sprzyjające powstawaniu zrostu.

Nie oznacza to, że opiekun niewłaściwie pielęgnował dziecko. Zrost może wystąpić również przy prawidłowej higienie.

Najczęściej widoczna jest cienka linia lub błonka łącząca wargi sromowe mniejsze w linii środkowej.

Może mieć:

• jasny
• szarawy
• półprzezroczysty

wygląd.

Przy częściowym zroście widoczny pozostaje fragment wejścia do pochwy.

Przy bardziej rozległym zroście wejście do pochwy może być prawie całkowicie przesłonięte, ale zazwyczaj pozostaje otwór umożliwiający oddawanie moczu.

Rozpoznanie zwykle można ustalić podczas delikatnego oglądania zewnętrznych narządów płciowych. NASPAG i RCH nie zalecają rutynowego badania wewnętrznego u dziewczynki przed okresem dojrzewania.

Objawy wynikają przede wszystkim z zatrzymywania moczu za połączonymi wargami.

Może wystąpić:

• wypływanie kilku kropli moczu po zakończeniu mikcji
• mokra bielizna po wstaniu z toalety
• podrażnienie sromu przez pozostający mocz
• nieprzyjemny zapach
• uczucie wilgoci
• częstsze oddawanie moczu.

NASPAG opisuje jako charakterystyczny problem sytuację, gdy mocz zatrzymuje się za zrostem, a następnie wypływa do bielizny po wstaniu dziecka z toalety.

Zwykle nie, ale przy bardzo rozległym zroście jest to możliwe.

Niepokojące mogą być:

• bardzo cienki strumień moczu
• wyraźny wysiłek podczas mikcji
• długi czas oddawania moczu
• trudność z rozpoczęciem mikcji.

Rzadko może dojść do istotnej przeszkody odpływu moczu.

Jeżeli dziewczynka nie może swobodnie oddać moczu, potrzebna jest pilna ocena.

Może sprzyjać miejscowemu podrażnieniu, szczególnie gdy za zrostem zatrzymuje się mocz.

Objawy mogą obejmować:

• zaczerwienienie
• pieczenie
• dyskomfort.

Trzeba jednak pamiętać, że zapalenie sromu i pochwy u dziewczynki może również występować niezależnie od zrostu.

Dlatego nie należy zakładać, że wszystkie dolegliwości okolicy intymnej dziecka z widocznym zrostem są spowodowane właśnie przez niego.

Nie.

Zrost jest powierzchownym problemem zewnętrznych narządów płciowych i nie powoduje uszkodzenia:

• jajników
• macicy
• jajowodów
• wewnętrznej części pochwy.

NASPAG wskazuje, że typowe labial adhesions rzadko powodują późniejsze problemy z płodnością lub funkcją seksualną.

Nie.

Przy typowym zroście u małej dziewczynki:

• nie wykonuje się rutynowego badania wewnętrznego
• nie wprowadza się wziernika do pochwy.

Rozpoznanie dotyczy struktur zewnętrznych i jest możliwe podczas ich oglądania.

Nie każdej dziewczynce ze zrostem.

Badanie może być potrzebne, jeżeli występują objawy sugerujące zakażenie układu moczowego, takie jak:

• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu
• częstomocz
• gorączka
• ból brzucha
• nieprawidłowy zapach moczu.

Wynik badania pomaga wtedy odróżnić podrażnienie sromu od rzeczywistego ZUM.

W okresie dojrzewania wzrasta produkcja estrogenów.

Pod ich wpływem tkanki sromu stają się:

• grubsze
• bardziej dojrzałe
• mniej podatne na ponowne sklejanie.

Dlatego wiele zrostów stopniowo ustępuje bez zabiegu.

Obserwacyjne badania naturalnego przebiegu również potwierdzają możliwość samoistnego ustępowania zrostów u dziewczynek przedpokwitaniowych.

Najważniejsze jest ograniczenie przewlekłego podrażnienia.

Warto:

• delikatnie myć zewnętrzną okolicę wodą
• unikać intensywnego szorowania
• dokładnie, ale delikatnie osuszać
• zmieniać mokrą bieliznę
• wybierać przewiewną bieliznę
• leczyć współistniejące podrażnienie zgodnie z zaleceniami lekarza.

Należy ograniczyć:

• płyny do kąpieli
• perfumowane kosmetyki
• mocne mydła
• preparaty antyseptyczne stosowane bez wskazania.

Przede wszystkim wtedy, gdy zrost powoduje istotne objawy.

NASPAG wymienia jako przykłady:

• wypływanie moczu po mikcji
• nawracające zakażenia układu moczowego.

W takich sytuacjach lekarz może rozważyć:

• miejscowy estrogen
• miejscowy glikokortykosteroid.

NASPAG wskazuje obie metody jako możliwe sposoby leczenia objawowego zrostu.

Nie.

Skuteczność różni się między badaniami i zależy między innymi od:

• grubości zrostu
• jego rozległości
• czasu trwania
• wcześniejszego leczenia.

W randomizowanym badaniu zarówno emolient, jak i miejscowy estrogen zmniejszały nasilenie zrostu, przy czym poprawa była większa w grupie estrogenowej; całkowite rozdzielenie nie występowało jednak u wszystkich leczonych dziewczynek.

Nowsze badanie obserwacyjne z 2023 r. również wykazało większą częstość ustępowania zrostu po terapii estrogenowej niż przy samej obserwacji, ale podkreśliło możliwość nawrotów i działań niepożądanych.

U wybranych objawowych pacjentek miejscowy steroid jest również stosowaną opcją.

NASPAG wymienia miejscowy estrogen i krem steroidowy jako możliwości leczenia objawowych zrostów.

Badania porównawcze wskazują, że miejscowe steroidy mogą być skuteczne u części dzieci, ale wybór leczenia powinien należeć do lekarza.

Nie należy stosować silnego steroidu na srom dziecka samodzielnie na podstawie informacji znalezionej w internecie.

Tak, ale obecnie jest to postępowanie zarezerwowane dla wybranych sytuacji.

Może być rozważane przy:

• istotnych objawach
• przeszkodzie w odpływie moczu
• grubym zroście
• nieskuteczności właściwie zastosowanego leczenia zachowawczego.

RCH podkreśla, że manualne rozdzielanie może być bolesne i stresujące oraz wiąże się z możliwością nawrotu, dlatego nie powinno być rutynowo wykonywane u bezobjawowego dziecka.

Bardzo rzadko.

NASPAG podkreśla, że chirurgiczne leczenie zrostu jest potrzebne sporadycznie.

Może być rozważane na przykład przy:

• bardzo grubym, włóknistym zroście
• istotnych objawach
• braku efektu innych metod
• znacznej przeszkodzie w odpływie moczu.

Nie jest to standardowe leczenie typowego bezobjawowego zrostu u kilkuletniej dziewczynki.

Najważniejsza jest ochrona skóry przed ponownym podrażnieniem i sklejaniem.

Po rozdzieleniu lekarz może zalecić:

• preparat barierowy
• delikatną pielęgnację
• unikanie drażniących kosmetyków.

NASPAG zaleca między innymi ograniczenie kąpieli z pianą i drażniącymi mydłami oraz ochronę skóry prostą tłustą maścią.

Jeżeli współistnieje:

• zapalenie sromu
• inna choroba skóry

ona również powinna zostać odpowiednio leczona.

Nie, jeżeli dziewczynka nie ma objawów i prawidłowo oddaje mocz.

Nie ma medycznego uzasadnienia rozdzielania zrostu ze względów:

• kosmetycznych
• organizacyjnych
• dlatego, że dziecko zaczyna przedszkole.

Najważniejsze są:

• objawy
• sposób oddawania moczu
• rzeczywisty wpływ zrostu na zdrowie.

Nie.

Typowe labial adhesions są charakterystyczne przede wszystkim dla wieku przedpokwitaniowego.

U dziewczynki po rozpoczęciu dojrzewania utrzymujące się lub nowo powstałe zrośnięcie powinno skłonić do poszukiwania innych przyczyn, na przykład:

• przewlekłej choroby skóry
• stanu zapalnego
• wcześniejszego urazu
• innej nieprawidłowości.

Wymaga to specjalistycznej oceny.

Nie należy traktować go jako dowodu „złej higieny”.

Nadmierne mycie może wręcz nasilać problem.

Silne mydła, płyny do kąpieli i częste szorowanie mogą powodować:

• przesuszenie
• pieczenie
• stan zapalny.

Prawidłowa pielęgnacja jest delikatna, a nie intensywna.

Zrost warg sromowych jest częstym, zwykle łagodnym problemem występującym u dziewczynek przed okresem dojrzewania. Powstaje wskutek połączenia delikatnych powierzchni warg sromowych mniejszych w środowisku fizjologicznie niskiego stężenia estrogenów, często przy współistniejącym podrażnieniu.

Większość zrostów nie powoduje objawów i nie wymaga aktywnego leczenia. Wraz z dojrzewaniem tkanki sromu stają się bardziej odporne, a zrost często samoistnie się rozdziela.

Leczenie rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy pojawiają się problemy związane z oddawaniem moczu, wypływanie moczu po mikcji, nawracające infekcje lub inne istotne dolegliwości. Można wtedy zastosować leczenie miejscowe estrogenem lub steroidem, zależnie od sytuacji klinicznej. Operacyjne albo mechaniczne rozdzielanie jest potrzebne znacznie rzadziej.

Nie należy próbować rozrywać zrostu samodzielnie. Może to być bolesne, uszkodzić delikatną skórę i sprzyjać ponownemu zrastaniu.

Po ustąpieniu lub leczeniu zrostu ważna jest delikatna pielęgnacja sromu, unikanie drażniących kosmetyków i ograniczanie wilgoci. Nawroty przed okresem dojrzewania są możliwe i nie świadczą automatycznie o nieprawidłowym wcześniejszym leczeniu.

Ginekolog dziecięcy Wrocław

Konsultacje z zakresu ginekologii dziewczęcej.

Zapalenie i podrażnienie okolic intymnych

Świąd, zaczerwienienie i inne dolegliwości u dziewczynek.

USG ginekologiczne u dzieci i nastolatek

Kiedy badanie może być potrzebne i jak się przygotować.