OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Choroba tętnic obwodowych – objawy, diagnostyka Doppler i leczenie
Choroba tętnic obwodowych, najczęściej określana skrótem PAD (peripheral artery disease), rozwija się wtedy, gdy tętnice doprowadzające krew do kończyn ulegają zwężeniu lub zamknięciu. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, czyli odkładanie się blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nagłe przerwanie dopływu krwi do kończyny jest stanem nagłym.
Ostre niedokrwienie może powodować nagle:
- bardzo silny ból
- bladość kończyny
- wyraźne ochłodzenie
- brak wyczuwalnego tętna
- drętwienie lub utratę czucia
- osłabienie ruchu albo porażenie.
Objawy rozwijające się gwałtownie w ciągu godzin są czymś innym niż przewlekłe chromanie.
Ostre niedokrwienie kończyny jest stanem zagrożenia kończyny i wymaga natychmiastowej oceny.
W przypadku nagłego bólu połączonego z ochłodzeniem, zaburzeniem czucia lub ruchu należy zgłosić się po pilną pomoc. W bezpośrednim zagrożeniu zdrowia lub życia należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
O chorobie
Choroba tętnic obwodowych – kiedy wymaga oceny?
Choroba tętnic obwodowych, najczęściej określana skrótem PAD (peripheral artery disease), rozwija się wtedy, gdy tętnice doprowadzające krew do kończyn ulegają zwężeniu lub zamknięciu. Najczęstszą przyczyną jest miażdżyca, czyli odkładanie się blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń.
Typowym objawem jest ból łydki, uda lub pośladka pojawiający się podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku. Jest to tzw. chromanie przestankowe. Bardziej zaawansowana choroba może powodować ból również w spoczynku, trudno gojące się rany oraz zmiany koloru i temperatury stopy.
Podstawowa diagnostyka obejmuje badanie kończyn i pomiar wskaźnika kostka–ramię, czyli ABI. USG Doppler tętnic pozwala natomiast dokładniej ocenić przepływ krwi, wskazać miejsce zwężenia lub niedrożności i określić ich znaczenie hemodynamiczne.
Czym jest choroba tętnic obwodowych?
PAD jest chorobą, w której dochodzi do ograniczenia przepływu krwi przez tętnice poza sercem, najczęściej w kończynach dolnych.
W zdecydowanej większości przypadków przyczyną jest miażdżyca.
Blaszki miażdżycowe stopniowo:
- zwężają światło tętnicy
- ograniczają przepływ krwi
- zmniejszają ilość tlenu docierającego do mięśni i innych tkanek.
W początkowej fazie przepływ może być wystarczający w spoczynku, ale podczas chodzenia mięśnie potrzebują więcej tlenu. Wtedy pojawia się ból wysiłkowy.
W zaawansowanej chorobie dopływ krwi może być niewystarczający nawet podczas spoczynku.
Czy choroba tętnic obwodowych dotyczy tylko nóg?
Nie, ale tętnice kończyn dolnych są jedną z najczęstszych lokalizacji miażdżycy obwodowej.
Proces miażdżycowy może jednocześnie występować w:
- tętnicach wieńcowych serca
- tętnicach szyjnych
- aorcie
- tętnicach kończyn.
Dlatego rozpoznanie PAD oznacza również zwiększone ryzyko innych chorób sercowo-naczyniowych, w tym zawału serca i udaru.
Jakie są objawy choroby tętnic kończyn dolnych?
Najbardziej charakterystycznym objawem jest ból mięśni występujący podczas chodzenia i ustępujący po odpoczynku.
Możliwe są także:
- uczucie ciężkości lub zmęczenia nóg podczas wysiłku
- kurczowy ból łydki
- ból uda lub pośladka
- osłabienie kończyny
- uczucie chłodnej stopy
- drętwienie
- wolniejsze gojenie ran
- zmiany wyglądu skóry.
W bardziej zaawansowanej chorobie mogą wystąpić:
- ból stopy w spoczynku
- trudno gojące się owrzodzenia
- martwica palców lub innych części stopy.
Część osób z potwierdzoną PAD nie zgłasza jednak typowych dolegliwości.
Co to jest chromanie przestankowe?
Chromanie przestankowe to powtarzalny ból mięśni kończyny pojawiający się podczas wysiłku i ustępujący po zatrzymaniu.
Najczęściej pacjent opisuje:
- ból
- skurcz
- uczucie napięcia
- ciężkość.
Typowym miejscem jest łydka.
Pacjent może zauważyć, że dolegliwości pojawiają się po pokonaniu podobnego dystansu, a po kilku minutach odpoczynku ustępują i można ponownie iść.
Lokalizacja bólu może wskazywać na poziom zaburzenia przepływu, ale nie pozwala dokładnie określić miejsca zwężenia bez badań.
Czy ból nóg podczas chodzenia zawsze oznacza miażdżycę?
Nie.
Podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu:
- chorób kręgosłupa
- zwężenia kanału kręgowego
- chorób stawów
- neuropatii
- chorób mięśni
- przewlekłej niewydolności żylnej.
W chromaniu tętniczym charakterystyczne jest zwykle powtarzalne pojawianie się bólu podczas określonego wysiłku i stosunkowo szybkie ustępowanie po zatrzymaniu.
Rozpoznanie wymaga jednak oceny ukrwienia.
Czy można mieć chorobę tętnic bez bólu?
Tak. PAD może przebiegać bez typowego chromania.
Część pacjentów:
- ogranicza aktywność tak bardzo, że nie osiąga poziomu wysiłku wywołującego ból
- odczuwa nietypowe zmęczenie zamiast bólu
- ma neuropatię i słabiej odczuwa niedokrwienie.
Problem ma szczególne znaczenie u osób z cukrzycą.
Brak dolegliwości nie zawsze oznacza więc prawidłowe ukrwienie kończyny.
Co zwiększa ryzyko choroby tętnic obwodowych?
Najważniejsze czynniki są w dużej mierze takie same jak w innych chorobach miażdżycowych.
Do istotnych należą:
- palenie tytoniu
- cukrzyca
- nadciśnienie tętnicze
- nieprawidłowe stężenie lipidów
- starszy wiek
- przewlekła choroba nerek.
Ryzyko jest również większe u osób, które mają już rozpoznaną miażdżycę w innych obszarach układu krążenia.
Dlaczego palenie szczególnie zwiększa ryzyko PAD?
Palenie tytoniu jest jednym z najsilniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka choroby tętnic obwodowych.
Wpływa między innymi na:
- śródbłonek naczyń
- proces miażdżycowy
- krzepnięcie krwi.
U osoby z rozpoznaną PAD zaprzestanie palenia jest jednym z najważniejszych elementów ograniczania ryzyka dalszego postępu choroby oraz powikłań sercowo-naczyniowych.
Kiedy zgłosić się do lekarza?
Powtarzający się ból nóg podczas chodzenia nie powinien być traktowany jako naturalny element starzenia się.
Konsultacja jest wskazana przy:
- bólu łydki, uda lub pośladka podczas wysiłku
- wyraźnym skróceniu dystansu chodzenia
- jednej stopie stale chłodniejszej od drugiej
- trudno gojącej się ranie stopy
- zmianie koloru palców lub skóry
- osłabieniu tętna w stopie.
Szczególnej oceny wymagają rany stóp u osób z cukrzycą.
Co oznacza ból stopy w spoczynku?
Ból pojawiający się bez wysiłku może świadczyć o bardziej zaawansowanym niedokrwieniu.
Typowy ból niedokrwienny może:
- występować w przedniej części stopy lub palcach
- nasilać się w nocy
- pogarszać się przy uniesieniu nogi
- zmniejszać się po opuszczeniu kończyny w dół.
Przewlekły ból spoczynkowy związany z obiektywnie potwierdzonym niedokrwieniem może być elementem przewlekłego niedokrwienia zagrażającego kończynie – CLTI.
Jest to stan wymagający szybkiej specjalistycznej diagnostyki.
Co to jest przewlekłe niedokrwienie zagrażające kończynie?
CLTI jest zaawansowaną postacią choroby tętniczej, w której niedokrwienie prowadzi do bólu spoczynkowego, niegojącej się rany lub martwicy.
Może występować:
- przewlekły ból spoczynkowy
- owrzodzenie niedokrwienne
- martwica
- zgorzel.
Jest to sytuacja związana z ryzykiem utraty części kończyny.
Sama obecność rany nie wystarcza do rozpoznania CLTI – trzeba wykazać istotne zaburzenie ukrwienia.
Jak rozpoznaje się chorobę tętnic obwodowych?
Diagnostyka rozpoczyna się od wywiadu, badania kończyn i oceny przepływu krwi.
Lekarz może ocenić:
- tętno na tętnicy udowej
- tętno pod kolanem
- tętno na stopach
- temperaturę skóry
- wygląd kończyny
- obecność ran.
Jednym z podstawowych badań fizjologicznych jest wskaźnik kostka–ramię – ABI lub ABPI.
W razie potrzeby diagnostykę uzupełnia się o:
- zapis fal Doppler
- ciśnienia segmentowe
- TBI
- USG duplex tętnic
- inne badania obrazowe.
Co to jest wskaźnik kostka–ramię ABI?
ABI porównuje ciśnienie skurczowe mierzone na kostce z ciśnieniem skurczowym na ramieniu.
Badanie wykonuje się przy użyciu:
- mankietu do pomiaru ciśnienia
- sondy Doppler.
Według aktualnych wytycznych AHA/ACC wartości ABI klasyfikuje się jako:
- 1,00–1,40 – wynik prawidłowy
- 0,91–0,99 – wynik graniczny
- ≤0,90 – wynik nieprawidłowy, wskazujący na PAD
- >1,40 – tętnice niepodatne na ucisk.
ABI jest jednym z podstawowych badań stosowanych do potwierdzania PAD u pacjentów z typowymi objawami.
Czy niski ABI mówi, gdzie znajduje się zwężenie?
Nie dokładnie.
ABI potwierdza zaburzenie przepływu i pomaga ocenić jego nasilenie, ale nie pokazuje bezpośrednio anatomii zwężenia.
Do dokładniejszego określenia, czy problem znajduje się na przykład:
- w tętnicach biodrowych
- udowych
- podkolanowych
- tętnicach podudzia
wykorzystuje się między innymi pomiary segmentowe i USG Doppler.
Czy prawidłowy ABI zawsze wyklucza chorobę tętnic?
Nie.
U pacjenta z typowym bólem wysiłkowym i prawidłowym lub granicznym ABI w spoczynku może być potrzebny ABI po wysiłku.
Podczas chodzenia przepływ krwi przez zwężoną tętnicę może stać się niewystarczający i dopiero wtedy ujawnia się istotny spadek ciśnienia w kończynie.
Dodatkowo wynik ABI może być niewiarygodny przy bardzo sztywnych, zwapniałych tętnicach.
Dlaczego ABI może być mylące przy cukrzycy?
Tętnice osób z cukrzycą mogą być zwapniałe i słabo podatne na ucisk.
Mankiet może wtedy nie być w stanie prawidłowo zamknąć tętnicy, przez co zmierzone ciśnienie jest sztucznie wysokie.
Dlatego NICE zaleca, aby nie wykluczać PAD u osoby z cukrzycą wyłącznie na podstawie prawidłowego lub wysokiego ABI.
Aktualne wytyczne AHA/ACC również wskazują, że przy ABI powyżej 1,40 przydatna jest ocena ciśnienia na palcu i wskaźnika TBI – toe-brachial index.
Co to jest TBI?
TBI porównuje ciśnienie mierzone na palcu stopy z ciśnieniem na ramieniu.
Ma szczególne znaczenie, gdy tętnice podudzia są tak sztywne, że wynik ABI jest niewiarygodny.
Tętnice palców znacznie rzadziej są niepodatne na ucisk.
Według aktualnych rekomendacji AHA/ACC wartość TBI ≤0,70 jest nieprawidłowa.
W diagnostyce zaawansowanego niedokrwienia stosuje się również inne pomiary perfuzji.
Jaką rolę ma USG Doppler tętnic?
USG Doppler pozwala zobaczyć tętnice i jednocześnie ocenić przepływ krwi w ich wnętrzu.
Badanie może określić:
- lokalizację zwężenia
- rozległość choroby
- obecność zamkniętego odcinka tętnicy
- charakter przepływu
- prędkość krwi
- przepływ za zwężeniem.
Ocenie podlegają kolejne odcinki układu tętniczego kończyny.
USG duplex nie wykorzystuje promieniowania jonizującego i przy standardowym badaniu nie wymaga podawania kontrastu.
Jak Doppler wykrywa zwężenie tętnicy?
Zwężenie powoduje charakterystyczną zmianę prędkości i kształtu przepływu krwi.
W miejscu istotnego zwężenia prędkość krwi zazwyczaj wzrasta.
Radiolog analizuje między innymi:
- maksymalną prędkość skurczową
- zmianę prędkości względem sąsiedniego odcinka
- kształt widma Doppler
- charakter przepływu poniżej zwężenia.
Ocena nie powinna opierać się wyłącznie na jednej wartości liczbowej.
Co oznacza przepływ trójfazowy, dwufazowy i jednofazowy?
Kształt fali Doppler dostarcza informacji o właściwościach przepływu w tętnicy.
W prawidłowej tętnicy kończyny w spoczynku często obserwuje się przepływ wysokooporowy o charakterze wielofazowym.
Wraz z narastaniem choroby przepływ za istotnym zwężeniem może stać się:
- mniej pulsacyjny
- dwufazowy
- jednofazowy.
Jednofazowy przepływ nie określa jednak samodzielnie dokładnego stopnia zwężenia. Jest interpretowany razem z całością badania.
Czy USG Doppler pokaże całkowite zamknięcie tętnicy?
W wielu przypadkach tak.
Przy niedrożności można stwierdzić brak przepływu w określonym odcinku oraz przepływ w naczyniach omijających zamknięcie.
USG może również ocenić:
- długość niedrożności
- przepływ powyżej i poniżej
- inne zwężenia w tej samej kończynie.
Dokładność badania zależy jednak od lokalizacji zmian i warunków technicznych.
Jak dokładny jest Doppler tętnic kończyn dolnych?
USG duplex ma wysoką wartość diagnostyczną, szczególnie w odcinku udowo-podkolanowym.
Metaanaliza opublikowana w 2025 roku, obejmująca 15 badań i ponad 9 tysięcy ocenianych tętnic, wykazała dla całej kończyny około:
- 86% czułości
- 95% swoistości
w wykrywaniu zmian tętniczych u pacjentów z objawową PAD.
Badanie miało nieco mniejszą czułość w tętnicach poniżej kolana.
Nie należy więc traktować USG jako badania o stuprocentowej skuteczności w każdej lokalizacji.
Czy USG Doppler wystarcza przed leczeniem tętnic?
Często jest pierwszym badaniem obrazowym, ale nie zawsze ostatnim.
NICE rekomenduje duplex jako badanie pierwszego wyboru u pacjentów, u których rozważana jest rewaskularyzacja.
Jeżeli potrzebny jest dokładniejszy obraz anatomii naczyń, możliwe są:
- angiografia rezonansu magnetycznego – MRA
- angiografia tomografii komputerowej – CTA
- angiografia cewnikowa.
Wybór zależy od:
- rodzaju choroby
- lokalizacji zmian
- planowanego leczenia
- funkcji nerek
- innych przeciwwskazań.
Czy tomografia jest lepsza od Dopplera?
Nie można wskazać jednej metody najlepszej w każdej sytuacji.
USG ma zalety:
- brak promieniowania
- brak konieczności stosowania kontrastu
- możliwość dynamicznej oceny przepływu.
CTA może natomiast szybko pokazać całą anatomię układu tętniczego i być przydatna przy planowaniu zabiegów.
MRA pozwala również uzyskać szczegółowy obraz naczyń bez promieniowania rentgenowskiego.
Badania te często się uzupełniają.
Czy Doppler może wykazać miażdżycę przed pojawieniem się objawów?
Może uwidocznić blaszki miażdżycowe i nieprawidłowości przepływu, ale rutynowe obrazowanie wszystkich bezobjawowych osób nie jest konieczne.
Decyzja o diagnostyce zależy od:
- wieku
- czynników ryzyka
- objawów
- wyniku badania klinicznego.
Aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego badania ABI u młodych, bezobjawowych osób bez czynników ryzyka.
Jak wygląda leczenie choroby tętnic obwodowych?
Leczenie ma dwa cele: poprawić funkcjonowanie kończyny oraz zmniejszyć ryzyko zawału, udaru i innych powikłań miażdżycy.
Podstawowe postępowanie może obejmować:
- zaprzestanie palenia
- leczenie zaburzeń lipidowych
- kontrolę ciśnienia
- leczenie cukrzycy
- odpowiednią terapię przeciwpłytkową lub przeciwzakrzepową w określonych wskazaniach
- program ćwiczeń.
U osób z chromaniem istotnym elementem leczenia jest ustrukturyzowany program treningu marszowego.
Czy chodzenie pomaga w PAD?
Tak. Regularny trening marszowy jest jedną z podstawowych metod poprawy wydolności chodu u osób z chromaniem przestankowym.
Kontrolowany trening może:
- zwiększać dystans bez bólu
- poprawiać funkcjonowanie
- zwiększać wydolność.
Nie oznacza to jednak, że osoba z bólem spoczynkowym, martwicą lub ostrym niedokrwieniem powinna próbować „rozchodzić” problem.
W zaawansowanym niedokrwieniu potrzebna jest pilna ocena naczyniowa.
Kiedy potrzebne jest leczenie zabiegowe?
Rewaskularyzację rozważa się między innymi wtedy, gdy niedokrwienie istotnie ogranicza funkcjonowanie mimo właściwego leczenia zachowawczego albo zagraża kończynie.
Możliwe są:
- angioplastyka
- implantacja stentu w wybranych sytuacjach
- operacja pomostowania tętniczego
- inne techniki wewnątrznaczyniowe.
Wybór zależy od anatomii zmian i sytuacji klinicznej.
Przy CLTI przywrócenie odpowiedniego przepływu może mieć kluczowe znaczenie dla wygojenia rany i zachowania kończyny.
Czy chorobę tętnic można wyleczyć całkowicie?
Miażdżyca jest chorobą przewlekłą, dlatego leczenie koncentruje się na zahamowaniu jej postępu i ograniczeniu powikłań.
Zabieg może poprawić przepływ w konkretnym odcinku tętnicy, ale nie usuwa tendencji do rozwoju miażdżycy w całym układzie krążenia.
Dlatego nawet po skutecznej rewaskularyzacji ważne pozostaje leczenie czynników ryzyka.
Czy chorobie tętnic można zapobiegać?
Ryzyko można istotnie zmniejszać poprzez wpływanie na czynniki miażdżycowe.
Najważniejsze znaczenie mają:
- niepalenie
- regularna aktywność fizyczna
- kontrola ciśnienia tętniczego
- kontrola cukrzycy
- leczenie zaburzeń lipidowych
- utrzymywanie odpowiedniej masy ciała.
Nie wszystkie czynniki ryzyka można zmodyfikować, ale leczenie tych możliwych do zmiany ma znaczenie zarówno dla kończyn, jak i dla serca oraz mózgu.
Jak przygotować się do USG Doppler tętnic?
Badanie tętnic kończyn dolnych zazwyczaj nie wymaga specjalnego przygotowania.
Warto przygotować informacje:
- kiedy pojawia się ból
- jaki dystans można przejść bez zatrzymywania
- gdzie dokładnie boli kończyna
- czy występuje ból w spoczynku
- czy są rany stóp
- czy wcześniej wykonywano zabiegi na tętnicach.
Należy poinformować lekarza o:
- cukrzycy
- paleniu tytoniu
- chorobach serca
- przebytym udarze
- wcześniejszych zabiegach naczyniowych.
Warto zabrać poprzednie wyniki:
- ABI
- USG Doppler
- CTA
- MRA
- dokumentację po angioplastyce lub operacji naczyniowej.
Najczęstsze pytania
Czy zimne stopy oznaczają miażdżycę tętnic?
Nie zawsze. Uczucie zimnych stóp może mieć wiele przyczyn. Jedna stopa wyraźnie chłodniejsza od drugiej, szczególnie przy osłabieniu tętna, bólu lub zmianach skórnych, wymaga jednak oceny ukrwienia.
Czy ABI poniżej 0,9 oznacza PAD?
Tak, według aktualnych standardów ABI ≤0,90 jest wynikiem nieprawidłowym i potwierdza obecność choroby tętnic obwodowych w odpowiednim kontekście klinicznym. Wynik należy jednak interpretować razem z objawami i pozostałymi badaniami.
Czy prawidłowy ABI wyklucza miażdżycę nóg?
Nie zawsze. Przy typowych objawach może być potrzebne ABI po wysiłku. U osób z cukrzycą lub silnie zwapniałymi tętnicami wynik spoczynkowy może być również sztucznie prawidłowy lub wysoki.
Czy USG Doppler pokaże procent zwężenia tętnicy?
Badanie pozwala ocenić znaczenie zwężenia na podstawie obrazu naczynia i parametrów przepływu. Stopień zwężenia określa się według kryteriów ultrasonograficznych, ale przy planowaniu określonych zabiegów może być potrzebne dodatkowe obrazowanie.
Czy ból łydki podczas chodzenia może pochodzić od kręgosłupa?
Tak. Chromanie neurogenne związane ze zwężeniem kanału kręgowego może przypominać chorobę tętnic. Badanie tętna, ABI i w razie potrzeby USG pomagają ustalić, czy przyczyną jest niedokrwienie.
Czy rany na stopie mogą wynikać z niedokrwienia?
Tak. Znacznie ograniczony przepływ może powodować trudno gojące się owrzodzenia. Szczególnie pilnej oceny wymagają rany u osób z cukrzycą, ponieważ mogą współistnieć niedokrwienie, neuropatia i zakażenie.
Czy Doppler tętnic jest bolesny?
Samo badanie ultrasonograficzne zwykle nie boli. Ucisk głowicą może być nieprzyjemny w miejscu bolesnej rany lub bardzo tkliwych tkanek, ale badanie jest nieinwazyjne.
Czy przy nagłym bólu zimnej nogi można poczekać do planowego Dopplera?
Nie. Nagły silny ból, ochłodzenie, bladość, drętwienie lub osłabienie ruchu mogą oznaczać ostre niedokrwienie. Jest to stan nagły wymagający natychmiastowej oceny, a nie oczekiwania na planowe badanie.
Powiązane informacje
Radiolog Wrocław
Badania USG, diagnostyka Doppler i informacje o wizytach.
Przejdź do strony →USG Doppler tętnic kończyn
Przebieg badania, wskazania i przygotowanie.
Przejdź do strony →Rany przewlekłe
Przyczyny trudnego gojenia ran i znaczenie oceny ukrwienia.
Przejdź do strony →Umów badanie u radiologa we Wrocławiu
W OMEGA Medical Clinics we Wrocławiu można umówić USG Doppler tętnic kończyn. Wynik badania pomaga zaplanować dalsze postępowanie; leczenie choroby tętnic wymaga oceny odpowiedniego specjalisty. Przy objawach ostrego niedokrwienia nie należy czekać na planowe badanie.
OMEGA Medical Clinics
ul. Traugutta 72/U2, 50-418 Wrocław
Rejestracja:
e-mail:
OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Umów wizytę
Skontaktuj się z rejestracją, aby ustalić termin konsultacji.