OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Przewlekła niewydolność żylna i żylaki kończyn dolnych – objawy, diagnostyka Doppler i leczenie
Przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych rozwija się, gdy odpływ krwi żylnej z nóg jest zaburzony.
Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Nowy jednostronny obrzęk i ból kończyny mogą oznaczać zakrzepicę żył głębokich i nie powinny być automatycznie przypisywane żylakom.
Pilniejszej diagnostyki wymagają szczególnie:
- nagły obrzęk jednej nogi
- nowy silny ból łydki lub uda
- szybko narastające napięcie kończyny
- nagłe zaczerwienienie i ocieplenie.
Jeżeli takim objawom towarzyszą:
- nagła duszność
- ból w klatce piersiowej
- krwioplucie
- omdlenie
może występować zatorowość płucna.
W bezpośrednim zagrożeniu zdrowia lub życia należy zadzwonić pod 112 lub 999 albo zgłosić się do SOR.
O chorobie
Niewydolność żylna i żylaki – kiedy wymagają oceny?
Przewlekła niewydolność żylna kończyn dolnych rozwija się, gdy odpływ krwi żylnej z nóg jest zaburzony. Jedną z najczęstszych przyczyn jest refluks żylny, czyli cofanie się krwi wskutek nieprawidłowej pracy zastawek żylnych. Widocznym objawem choroby mogą być żylaki, ale niewydolność żylna może powodować również uczucie ciężkich nóg, obrzęki, ból, świąd i zmiany skóry.
Nie każda widoczna żyła oznacza istotną niewydolność żylną. Z drugiej strony brak dużych żylaków nie wyklucza problemu w głębiej położonych naczyniach. Dlatego przy kwalifikacji do leczenia ważna jest ocena całego układu żylnego.
Podstawowym badaniem obrazowym jest USG duplex, potocznie określane jako USG Doppler żył kończyn dolnych. Pozwala ocenić drożność żył, kierunek przepływu krwi, występowanie refluksu oraz znaleźć źródło niewydolności żylnej.
Czym jest przewlekła niewydolność żylna?
Przewlekła niewydolność żylna oznacza utrzymujące się zaburzenie odpływu krwi żylnej z kończyn dolnych.
Krew z nóg musi wracać w kierunku serca, pokonując działanie grawitacji. Pomagają w tym:
- zastawki znajdujące się wewnątrz żył
- praca mięśni łydek
- prawidłowa drożność układu żylnego.
Zastawki działają jak jednokierunkowe zawory. Jeżeli przestają się prawidłowo domykać, część krwi może cofać się w dół kończyny. Powstaje wtedy refluks żylny.
Przewlekłe utrzymywanie się podwyższonego ciśnienia w żyłach może prowadzić do poszerzenia naczyń, obrzęków i zmian w skórze.
Czym są żylaki kończyn dolnych?
Żylaki są poszerzonymi, krętymi żyłami powierzchownymi, w których przepływ krwi jest nieprawidłowy.
Najczęściej widoczne są jako:
- wypukłe niebieskawe lub fioletowe naczynia
- kręte żyły pod skórą
- skupiska poszerzonych naczyń na podudziu lub udzie.
Żylaki mogą występować bez istotnych dolegliwości, ale u części pacjentów są elementem bardziej zaawansowanej przewlekłej choroby żylnej.
Drobne pajączki naczyniowe nie są tym samym co duże żylaki, choć mogą z nimi współistnieć.
Dlaczego powstają żylaki?
Najczęściej dochodzi do niewydolności zastawek i cofania się krwi w żyłach powierzchownych.
Na rozwój przewlekłej choroby żylnej mogą wpływać między innymi:
- predyspozycje rodzinne
- wiek
- przebyte ciąże
- nadwaga i otyłość
- długotrwała praca w pozycji stojącej lub siedzącej
- przebyta zakrzepica żył głębokich.
Po zakrzepicy może dojść do uszkodzenia zastawek lub pozostawienia zwężeń w układzie żylnym. Taki mechanizm określa się jako chorobę pozakrzepową.
Nie każdy pacjent z żylakami ma jednak wcześniej przebytą zakrzepicę.
Jakie objawy może powodować niewydolność żylna?
Dolegliwości często nasilają się pod koniec dnia, po długim staniu lub siedzeniu.
Mogą występować:
- uczucie ciężkości nóg
- ból lub pobolewanie
- uczucie rozpierania
- obrzęk wokół kostek i podudzi
- świąd skóry
- pieczenie
- uczucie napięcia
- nocne kurcze mięśni
- widoczne żylaki.
Objawy mogą zmniejszać się po:
- odpoczynku
- chodzeniu
- uniesieniu nóg.
Nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla choroby żylnej. Obrzęki i ból nóg mogą mieć również przyczyny ortopedyczne, limfatyczne, kardiologiczne, nerkowe lub inne.
Jak wygląda obrzęk w niewydolności żylnej?
Najczęściej pojawia się w dolnej części kończyny i nasila w ciągu dnia.
Typowe jest puchnięcie:
- okolicy kostek
- dolnej części podudzia.
Pacjent może zauważyć ślady pozostawiane przez:
- skarpety
- obuwie
- ucisk palcem.
W początkowym okresie obrzęk może prawie całkowicie ustępować po nocnym odpoczynku.
Przy bardziej zaawansowanej chorobie może utrzymywać się dłużej.
Jakie zmiany skóry może powodować przewlekła niewydolność żylna?
Długotrwałe nadciśnienie żylne może stopniowo prowadzić do zmian skóry i tkanki podskórnej.
Mogą wystąpić:
- brązowe przebarwienia wokół kostki i podudzia
- wyprysk żylny
- świąd
- stwardnienie skóry i tkanki podskórnej
- zanikowe białe obszary skóry
- owrzodzenie żylne.
Zmiany skórne oznaczają bardziej zaawansowaną postać choroby i są wskazaniem do diagnostyki przyczyny niewydolności.
Czym jest owrzodzenie żylne?
Owrzodzenie żylne jest przewlekłą raną kończyny dolnej rozwijającą się w związku z długotrwałym nadciśnieniem żylnym.
Najczęściej znajduje się w dolnej części podudzia, szczególnie w okolicy kostki.
Może współistnieć z:
- obrzękiem
- przebarwieniem skóry
- wypryskiem
- stwardnieniem tkanek.
Nie każda rana na nodze jest jednak owrzodzeniem żylnym. Szczególnie istotne jest wykluczenie niedokrwienia tętniczego, ponieważ sposób leczenia obu problemów jest inny.
Czy żylaki mogą boleć?
Tak, ale stopień widoczności żylaków nie zawsze odpowiada nasileniu dolegliwości.
Pacjent z niewielkimi zmianami może odczuwać znaczną ciężkość nóg, natomiast inna osoba z dużymi żylakami może mieć niewiele objawów.
Ból związany z przewlekłą chorobą żylną jest często:
- tępy
- rozpierający
- nasilający się po długim staniu
- łagodniejszy po uniesieniu kończyn.
Nagły, silny ból i gwałtowny obrzęk jednej nogi nie są typowym obrazem stabilnej przewlekłej niewydolności żylnej i wymagają wykluczenia innych przyczyn.
Żylaki a zakrzepica żył głębokich – jaka jest różnica?
To dwa różne problemy, choć mogą ze sobą współistnieć.
Przewlekła niewydolność żylna rozwija się najczęściej stopniowo i powoduje objawy trwające miesiące lub lata.
Zakrzepica żył głębokich oznacza powstanie skrzepliny w głębokim układzie żylnym i może pojawić się stosunkowo nagle.
DVT może powodować:
- jednostronny, nowy obrzęk
- ból
- uczucie napięcia
- ocieplenie kończyny.
Przebyta zakrzepica może natomiast w przyszłości prowadzić do przewlekłej niewydolności żylnej wskutek uszkodzenia zastawek i zmian pozakrzepowych.
Co to jest zakrzepica żył powierzchownych?
To obecność skrzepliny i stanu zapalnego w żyle powierzchownej.
Może objawiać się jako:
- bolesne
- twarde
- zaczerwienione pasmo przebiegające pod skórą.
Zakrzepica powierzchowna może dotyczyć również żylaków.
Nie należy jej automatycznie utożsamiać z zakrzepicą żył głębokich. W określonych sytuacjach może jednak współistnieć z DVT lub znajdować się blisko połączenia z układem głębokim, dlatego może wymagać oceny ultrasonograficznej.
Kiedy zgłosić się do lekarza z żylakami?
Konsultacja jest szczególnie wskazana, gdy żylakom towarzyszą objawy lub powikłania.
Według NICE do oceny w specjalistycznej opiece naczyniowej kwalifikują się między innymi osoby mające:
- objawowe żylaki
- ból lub uczucie ciężkości
- obrzęki
- świąd związany z chorobą żylną
- przebarwienia lub wyprysk żylny
- zakrzepicę żył powierzchownych z podejrzeniem niewydolności żylnej
- czynne owrzodzenie żylne
- zagojone wcześniej owrzodzenie żylne.
Nawracające żylaki po wcześniejszym zabiegu również mogą wymagać ponownego badania.
Co zrobić, jeśli żylak zacznie krwawić?
Krwawienie z żylaka wymaga szybkiej oceny medycznej.
NICE zaleca natychmiastowe skierowanie pacjentów z krwawiącymi żylakami do specjalistycznej opieki naczyniowej.
Do czasu uzyskania pomocy miejsce krwawienia należy uciskać, a kończynę – jeśli jest to możliwe – unieść.
Jeżeli krwawienie jest intensywne lub nie można go zatrzymać, potrzebna jest pilna pomoc medyczna.
Jak diagnozuje się przewlekłą niewydolność żylną?
Rozpoznanie opiera się na objawach, badaniu pacjenta i ocenie układu żylnego za pomocą ultrasonografii duplex.
Podczas konsultacji istotne są między innymi informacje:
- jak długo występują żylaki
- czy nogi puchną
- kiedy objawy są najbardziej nasilone
- czy występują zmiany skórne
- czy pacjent przebył zakrzepicę
- czy wcześniej wykonywano zabiegi na żyłach.
Oceniany jest również wygląd kończyn w pozycji stojącej.
Co pokazuje USG Doppler żył przy żylakach?
USG duplex pozwala znaleźć źródło nieprawidłowego cofania się krwi i ocenić anatomię układu żylnego.
Badanie może obejmować ocenę:
- żył głębokich
- żył powierzchownych
- żył przeszywających
- drożności naczyń
- zmian pozakrzepowych
- kierunku przepływu krwi
- obecności refluksu.
Można dzięki temu sprawdzić, czy widoczne żylaki są związane z niewydolnością określonego pnia żylnego.
Co to jest refluks żylny?
Refluks oznacza nieprawidłowe cofanie się krwi w żyle.
Prawidłowo działające zastawki ograniczają cofanie krwi pod wpływem grawitacji.
Jeżeli są niewydolne, po wywołaniu przepływu można w USG zobaczyć przepływ w nieprawidłowym kierunku utrzymujący się dłużej niż przy prawidłowej pracy zastawki.
Badanie refluksu pozwala więc ocenić funkcję zastawek, a nie tylko wygląd naczynia.
Dlaczego Doppler żylaków często wykonuje się na stojąco?
Pozycja stojąca zwiększa wpływ grawitacji na układ żylny i ułatwia ujawnienie refluksu.
Wytyczne ESVS wskazują, że ocena obecności lub braku refluksu powinna być preferencyjnie wykonywana w pozycji stojącej, z lekko ugiętą badaną kończyną.
Przepływ wywołuje się między innymi poprzez:
- ucisk i zwolnienie łydki
- ucisk innych części kończyny
- próbę Valsalvy w odpowiednich odcinkach.
Część badania dotycząca drożności żył może być wykonywana także w innej pozycji.
Czy badanie Doppler żylaków jest tym samym co Doppler na zakrzepicę?
Niezupełnie. Do obu badań wykorzystuje się ultrasonografię duplex, ale odpowiadają one na inne pytania.
Przy podejrzeniu zakrzepicy najważniejsze jest ustalenie:
- czy żyła jest drożna
- czy można ją prawidłowo ucisnąć
- czy w świetle znajduje się skrzeplina.
Przy diagnostyce przewlekłej niewydolności żylnej dodatkowo szczegółowo ocenia się:
- refluks
- źródło niewydolności
- połączenia między żyłami
- układ powierzchowny i przeszywający.
Dlatego zakres badania powinien odpowiadać problemowi klinicznemu.
Jakie żyły ocenia się przy żylakach?
Badanie powinno obejmować zarówno układ głęboki, jak i odpowiednie elementy układu powierzchownego.
Oceniane mogą być między innymi:
- żyła odpiszczelowa
- żyła odstrzałkowa
- ich dopływy
- połączenia z układem głębokim
- żyły przeszywające
- żyły udowe i podkolanowe.
W przypadku nawrotowych żylaków celem jest również ustalenie, skąd pochodzi ponowny refluks.
Czy USG pokaże, dlaczego żylaki wróciły po zabiegu?
W wielu przypadkach tak.
Nawrót może wynikać między innymi z:
- ponownego udrożnienia wcześniej zamkniętej żyły
- refluksu w innym pniu żylnym
- nowych niewydolnych dopływów
- zmian w żyłach przeszywających.
ESVS wskazuje duplex jako podstawowe badanie do identyfikacji charakteru i źródła nawrotowych żylaków.
Czy Doppler ocenia też stare zmiany po zakrzepicy?
Tak.
Po DVT mogą pozostać:
- zwężenia
- pogrubienie ścian
- włókniste pozostałości skrzepliny
- zaburzenia zastawek
- nieprawidłowości przepływu.
Takie zmiany mogą prowadzić do zespołu pozakrzepowego i przewlekłego nadciśnienia żylnego.
Informacja o przebytej zakrzepicy jest dlatego bardzo ważna podczas interpretacji badania.
Czy każdy obrzęk nóg wynika z niewydolności żylnej?
Nie. Obrzęk może mieć wiele przyczyn.
Może być związany między innymi z:
- niewydolnością żylną
- obrzękiem limfatycznym
- niewydolnością serca
- chorobą nerek
- niektórymi lekami
- zaburzeniami hormonalnymi.
Szczególnie obustronny symetryczny obrzęk wymaga oceny całej sytuacji zdrowotnej, a nie wyłącznie żył.
USG może wykazać lub wykluczyć część istotnych przyczyn naczyniowych, ale nie zastępuje pełnej diagnostyki internistycznej.
Co oznacza brak refluksu mimo widocznych żył?
Widoczna żyła nie musi oznaczać istotnej niewydolności głównego pnia żylnego.
Drobne poszerzenia naczyń mogą występować bez dużego refluksu.
USG jest właśnie potrzebne, aby ustalić:
- czy występuje niewydolność
- której żyły dotyczy
- jak rozległy jest problem.
Ma to szczególne znaczenie przed planowaniem leczenia zabiegowego.
Czy przy żylakach potrzebna jest tomografia lub rezonans?
Zwykle nie. Podstawowym badaniem pozostaje ultrasonografia duplex.
Dodatkowe obrazowanie może być potrzebne, jeżeli istnieje podejrzenie przeszkody znajdującej się wyżej – w obrębie:
- miednicy
- jamy brzusznej
- dużych żył biodrowych.
ESVS zwraca uwagę na takie sytuacje jak:
- rozległy jednostronny obrzęk
- nieprawidłowy przepływ w dużych żyłach
- rozległe zmiany pozakrzepowe
- nietypowe krążenie oboczne.
Wtedy można rozważyć dodatkowe USG, TK lub MR naczyń żylnych.
Jak wygląda leczenie przewlekłej niewydolności żylnej?
Leczenie zależy od objawów, anatomii refluksu, stopnia zaawansowania choroby i sytuacji pacjenta.
Może obejmować:
- aktywność fizyczną
- kontrolę masy ciała
- unikanie długotrwałego bezruchu
- kompresjoterapię w odpowiednich wskazaniach
- leczenie zabiegowe niewydolnych żył.
W przypadku objawowych żylaków z potwierdzonym refluksem stosowane mogą być między innymi:
- ablacja wewnątrzżylna
- skleroterapia pianą
- leczenie chirurgiczne.
Wybór metody powinien wynikać z obrazu klinicznego i mapy żylnej uzyskanej podczas USG.
Czy pończochy uciskowe leczą przyczynę żylaków?
Kompresja może zmniejszać objawy i obrzęk, ale nie usuwa mechanicznie niewydolnej żyły ani uszkodzonej zastawki.
Może być ważnym elementem leczenia:
- obrzęków
- zaawansowanej choroby żylnej
- owrzodzeń
- określonych sytuacji po leczeniu.
Rodzaj i siła ucisku powinny być odpowiednio dobrane.
Przy współistniejącej istotnej chorobie tętnic kompresja wymaga szczególnej ostrożności i oceny ukrwienia.
Czy chodzenie pomaga przy niewydolności żylnej?
Regularny ruch może wspomagać odpływ krwi dzięki pracy mięśni łydki.
Podczas chodzenia mięśnie działają jak pompa, która pomaga przesuwać krew w kierunku serca.
Długotrwałe pozostawanie bez ruchu – zarówno stojąc, jak i siedząc – może nasilać objawy u części pacjentów.
Aktywność nie naprawia jednak niewydolnej zastawki i nie zastępuje diagnostyki w przypadku zaawansowanej choroby.
Czy żylaki mogą nawracać po leczeniu?
Tak. Nowe lub nawrotowe żylaki mogą pojawić się również po wcześniejszym skutecznym zabiegu.
Przyczyną może być:
- ponowne otwarcie leczonego naczynia
- rozwój refluksu w innych żyłach
- powstanie nowych połączeń żylnych
- postęp samej choroby.
Dlatego przy nawrocie potrzebna może być nowa mapa układu żylnego zamiast zakładania, że przyczyna jest taka sama jak przed pierwszym zabiegiem.
Czy można zapobiec żylakom?
Nie można całkowicie wyeliminować ryzyka, szczególnie przy predyspozycjach rodzinnych.
Dla zdrowia układu żylnego korzystne są:
- regularna aktywność fizyczna
- ograniczenie długotrwałego bezruchu
- utrzymywanie odpowiedniej masy ciała.
Nie ma jednak metody gwarantującej, że żylaki nigdy się nie rozwiną.
Jak przygotować się do USG Doppler przy żylakach?
Badanie żył kończyn dolnych zazwyczaj nie wymaga szczególnego przygotowania.
Warto poinformować badającego:
- od kiedy występują objawy
- czy jedna noga jest bardziej obrzęknięta
- czy przebyto zakrzepicę
- czy wcześniej wykonywano leczenie żylaków
- gdzie występuje ból lub obrzęk
- czy pojawiały się owrzodzenia.
Warto zabrać poprzednie:
- wyniki USG Doppler
- opisy przebytych zabiegów naczyniowych
- dokumentację wcześniejszej zakrzepicy.
Porównanie badań może pomóc szczególnie przy nawrocie choroby.
Najczęstsze pytania
Czy wszystkie żylaki oznaczają niewydolność żyły odpiszczelowej?
Nie. Źródłem żylaków mogą być różne żyły powierzchowne, dopływy i żyły przeszywające. USG Doppler pozwala ustalić rzeczywiste źródło refluksu.
Czy Doppler pokaże, które żylaki trzeba usunąć?
Badanie pokazuje anatomię i hemodynamikę układu żylnego oraz źródło refluksu. Decyzja o leczeniu zależy następnie także od objawów, stopnia zaawansowania choroby i oceny specjalisty.
Czy żylaki można mieć mimo prawidłowego Dopplera żył głębokich?
Tak. Układ głęboki może być drożny i wydolny, a refluks może znajdować się wyłącznie w żyłach powierzchownych. Dlatego diagnostyka żylaków powinna obejmować odpowiednią ocenę obu układów.
Czy obrzęk jednej nogi oznacza żylaki?
Nie zawsze. Przewlekła niewydolność żylna może powodować jednostronny obrzęk, ale nagłe pojawienie się obrzęku wymaga szczególnie wykluczenia zakrzepicy oraz innych przyczyn.
Czy żylaki mogą spowodować zakrzep?
Zakrzepica może rozwinąć się w żyle powierzchownej, w tym w obrębie żylaka. Zakrzepica żył głębokich jest odrębnym problemem. Przy twardej, bolesnej, zaczerwienionej żyle potrzebna jest ocena jej lokalizacji i rozległości.
Czy Doppler żylaków trzeba wykonywać w pozycji stojącej?
Ocena refluksu jest preferencyjnie wykonywana w pozycji stojącej, ponieważ pozwala lepiej ocenić działanie zastawek pod wpływem grawitacji. Nie wszystkie elementy badania muszą jednak odbywać się w tej samej pozycji.
Czy po leczeniu żylaków trzeba kontrolować Doppler?
Nie każdy pacjent wymaga identycznego schematu kontroli. USG jest szczególnie przydatne, gdy pojawiają się nowe objawy lub nawrotowe żylaki albo trzeba ocenić wynik konkretnego leczenia.
Czy niewydolność żylna może prowadzić do owrzodzenia?
Tak. Długotrwałe nadciśnienie żylne może powodować przebarwienia, przewlekły stan zapalny skóry i w najbardziej zaawansowanym stadium owrzodzenia. Wystąpienie zmian skórnych lub rany jest wskazaniem do dokładnej oceny układu żylnego.
Powiązane informacje
Radiolog Wrocław
Badania USG, diagnostyka Doppler i informacje o wizytach.
Przejdź do strony →USG Doppler żył kończyn
Zakres badania, wskazania i przygotowanie do wizyty.
Przejdź do strony →Rany przewlekłe
Trudno gojące się rany i znaczenie oceny krążenia.
Przejdź do strony →Umów USG Doppler żył we Wrocławiu
W OMEGA Medical Clinics we Wrocławiu można umówić USG Doppler żył kończyn. Podczas rejestracji podaj powód badania i badaną okolicę, a na wizytę zabierz wcześniejsze wyniki oraz dokumentację zabiegów lub przebytej zakrzepicy. Decyzję o leczeniu niewydolności żylnej podejmuje odpowiedni specjalista na podstawie objawów i wyników diagnostyki.
OMEGA Medical Clinics
ul. Traugutta 72/U2, 50-418 Wrocław
Rejestracja:
e-mail:
OMEGA Medical Clinics · Wrocław
Umów wizytę
Skontaktuj się z rejestracją, aby ustalić termin konsultacji.