PCOS (zespół policystycznych jajników) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

PCOS, czyli zespół policystycznych jajników, to złożone zaburzenie hormonalne i metaboliczne występujące u kobiet w wieku rozrodczym. Może powodować nieregularne miesiączki, zaburzenia owulacji, trudności z zajściem w ciążę, nadmierne owłosienie, trądzik oraz inne objawy związane z nadmiarem androgenów.

Nie każda kobieta z PCOS ma wszystkie objawy. Nie każda ma również charakterystyczny obraz jajników w USG. Rozpoznania nie powinno się stawiać wyłącznie na podstawie obecności „policystycznych jajników”, nieregularnych miesiączek ani pojedynczego wyniku hormonalnego.

Diagnostyką PCOS zajmuje się między innymi ginekolog i lekarz zajmujący się endokrynologią ginekologiczną oraz rozrodczością. W zależności od dominujących problemów może być potrzebna również ocena metaboliczna, dermatologiczna lub dotycząca płodności.

Sprawdź konsultacje z zakresu endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości we Wrocławiu.

U dorosłych rozpoznanie opiera się na występowaniu określonych cech klinicznych po wykluczeniu innych chorób mogących powodować podobne objawy.

Aktualne międzynarodowe wytyczne wykorzystują zmodyfikowane kryteria rotterdamskie. Do najważniejszych cech należą zaburzenia owulacji, kliniczne lub laboratoryjne cechy nadmiaru androgenów oraz obraz policystycznych jajników w USG lub – w odpowiednio dobranych dorosłych pacjentkach – podwyższone AMH.

Do rozpoznania potrzebne są co najmniej dwie z tych trzech cech, po wykluczeniu innych możliwych przyczyn.

Jeżeli u dorosłej kobiety występują jednocześnie zaburzenia owulacji i hiperandrogenizm, badanie USG jajników ani AMH nie są konieczne do potwierdzenia rozpoznania.

PCOS może mieć bardzo różny przebieg. U części kobiet dominują zaburzenia miesiączkowania, u innych objawy nadmiaru androgenów, a u kolejnych trudności z płodnością lub problemy metaboliczne.

Najczęstsze możliwe objawy obejmują nieregularne albo rzadkie miesiączki, brak miesiączki, cykle bezowulacyjne, trudności z zajściem w ciążę, nadmierne owłosienie twarzy lub ciała, trądzik, przetłuszczanie skóry, przerzedzenie włosów na głowie oraz tendencję do zwiększania masy ciała.

Nie każda kobieta z PCOS ma nadwagę lub otyłość. Zespół występuje także u kobiet z prawidłową masą ciała.

Tak.

Kobiety z PCOS mają zwiększone ryzyko zaburzeń tolerancji glukozy oraz cukrzycy typu 2, niezależnie od BMI, choć nadmierna masa ciała może dodatkowo zwiększać ryzyko.

Dlatego po rozpoznaniu PCOS należy ocenić gospodarkę węglowodanową.

Aktualne międzynarodowe wytyczne wskazują doustny test obciążenia glukozą – OGTT – jako najdokładniejsze badanie oceniające glikemię u kobiet z PCOS niezależnie od BMI. W określonych sytuacjach wykorzystuje się również glikemię na czczo lub HbA1c, choć mają mniejszą dokładność diagnostyczną.

Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu.

Lekarz może zapytać o wiek pierwszej miesiączki, długość cykli, częstotliwość miesiączek, objawy nadmiaru androgenów, zmiany masy ciała, wcześniejsze ciąże, problemy z płodnością, przyjmowane leki oraz występowanie chorób metabolicznych w rodzinie.

Badanie fizykalne może obejmować ocenę masy ciała, ciśnienia tętniczego i objawów hiperandrogenizmu.

W zależności od obrazu klinicznego wykonywane są odpowiednie badania hormonalne i metaboliczne.

Najpierw ocenia się, czy problem rzeczywiście wynika z braku lub nieregularnej owulacji oraz czy nie występują inne czynniki niepłodności.

Jeżeli główną przyczyną jest brak owulacji związany z PCOS i nie występują inne przeszkody, możliwe jest farmakologiczne wywoływanie owulacji.

Aktualne międzynarodowe wytyczne wskazują letrozol jako leczenie pierwszego wyboru do indukcji owulacji u niepłodnych kobiet z PCOS bez innych czynników niepłodności.

Jeżeli pierwsza linia postępowania jest nieskuteczna, dostępne są kolejne możliwości leczenia, a u części par techniki wspomaganego rozrodu.