Atopowe zapalenie skóry (AZS) – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Atopowe zapalenie skóry, w skrócie AZS, jest przewlekłą, nawrotową chorobą zapalną skóry. Jej najbardziej charakterystycznymi cechami są świąd, suchość skóry oraz okresowe zaostrzenia z zaczerwienieniem, grudkami, złuszczaniem, pękaniem lub sączeniem zmian.

AZS często rozpoczyna się w dzieciństwie, ale może utrzymywać się w wieku dorosłym albo po raz pierwszy pojawić się u osoby dorosłej. Choroba ma zwykle okresy poprawy i nawrotów. Nie jest zakaźna i nie można się nią zarazić poprzez dotyk.

W rozwoju AZS znaczenie mają zaburzenia bariery naskórkowej, predyspozycja genetyczna i nieprawidłowo regulowana odpowiedź immunologiczna. Alergie mogą współistnieć z AZS, ale nie oznacza to, że u każdego pacjenta choroba wynika z alergii pokarmowej albo wymaga szerokiej diety eliminacyjnej.

Sprawdź konsultacje dermatologiczne we Wrocławiu.

„Egzema” jest pojęciem szerszym.

Obejmuje różne rodzaje zapalnych chorób skóry, między innymi:

• atopowe zapalenie skóry
• wyprysk kontaktowy
• inne postacie wyprysku.

AZS jest więc:

• jednym z rodzajów egzemy.

Nie każda egzema oznacza:

• AZS.

Nie.

Na jaśniejszej skórze stan zapalny często wygląda na:

• czerwony
• różowy.

Na ciemniejszej karnacji może być bardziej:

• fioletowy
• brunatny
• szarawy.

Dlatego ocena AZS nie powinna opierać się wyłącznie na obecności klasycznego „zaczerwienienia”.

Tak, choć trzeba wtedy rozważyć również inne przyczyny wyprysku.

Zmiany dłoni mogą mieć związek z:

• AZS
• drażnieniem detergentami
• częstym myciem
• alergią kontaktową.

Jeżeli przewlekły wyprysk dłoni nie odpowiada na prawidłowe leczenie, może być potrzebna diagnostyka w kierunku:

• alergicznego wyprysku kontaktowego.

Tak, i jest to ważna część ciężkości choroby.

Świąd może:

• utrudniać zasypianie
• wielokrotnie wybudzać w nocy.

Przewlekły niedobór snu może następnie wpływać na:

• koncentrację
• nastrój
• wydajność w pracy lub szkole.

Dlatego ciężkości AZS nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie:

• powierzchni zmian skórnych.

Predyspozycja może występować rodzinnie.

Ryzyko jest większe, jeśli bliscy krewni mają:

• AZS
• astmę
• alergiczny nieżyt nosa.

Nie oznacza to, że dziecko osoby z AZS:

• na pewno zachoruje.

Na rozwój choroby wpływa wiele czynników.

Nie należy utożsamiać AZS z prostą alergią.

Choroba ma:

• złożone podłoże immunologiczne i barierowe.

Alergie mogą:

• współistnieć
• u części osób nasilać objawy.

Nie oznacza to jednak, że wykrycie dodatniego testu alergicznego automatycznie wyjaśnia:

• wszystkie zmiany skórne.

Nie.

Przy łagodnym, typowym AZS większość dzieci:

• nie wymaga testów alergicznych.

NICE wprost zaleca uspokojenie rodziców dzieci z łagodnym AZS, że w większości przypadków nie ma potrzeby wykonywania badań w kierunku alergii.

Testy mają większą wartość, gdy:

• wywiad sugeruje konkretną alergię
• choroba jest ciężka i źle kontrolowana
• istnieją dodatkowe objawy.

Nie rutynowo.

Ma sens, gdy potwierdzono lub silnie podejrzewa się:

• alergię na białko mleka krowiego.

Samo AZS nie jest wskazaniem do automatycznej rezygnacji z:

• mleka
• nabiału.

AAD w nowych wytycznych pediatrycznych wskazuje brak wystarczających dowodów, aby zalecać interwencje dietetyczne jako ogólną metodę leczenia lub zapobiegania AZS.

Nie są standardowym leczeniem aktywnej choroby.

AAD w pediatrycznych wytycznych nie znalazło wystarczających podstaw, aby rutynowo zalecać probiotyki czy suplementację witaminy D w celu zapobiegania AZS.

Nie oznacza to, że niedoboru witaminy D nie należy leczyć.

Oznacza jedynie, że suplement nie zastępuje:

• właściwego leczenia skóry.

Może u części pacjentów.

Stres wpływa na:

• świąd
• sen
• zachowania związane z drapaniem
• odpowiedź immunologiczną.

Nie oznacza to, że AZS jest chorobą:

• „na tle nerwowym”.

Zmiany skórne są wynikiem rzeczywistego procesu zapalnego i zaburzenia bariery.

Reakcja jest indywidualna.

U części pacjentów basen może:

• przesuszać
• podrażniać skórę.

Nie oznacza to automatycznego zakazu pływania.

Po basenie warto:

• spłukać skórę
• delikatnie osuszyć
• zastosować emolient.

Przy aktywnym ciężkim zaostrzeniu decyzję warto dostosować do:

• stanu skóry.

Nie.

U wielu pacjentów IgE może być:

• podwyższone.

Można jednak mieć AZS przy:

• prawidłowym całkowitym IgE.

Z kolei wysokie IgE może występować w:

• innych chorobach alergicznych
• innych stanach.

Nie powinno się rozpoznawać AZS wyłącznie na podstawie:

• wyniku laboratoryjnego.

Łojotokowe zapalenie skóry częściej zajmuje okolice bogate w gruczoły łojowe.

Typowe są:

• skóra głowy
• brwi
• okolice nosa
• za uszami.

Łuska może być:

• bardziej tłusta
• żółtawa.

W AZS dominują:

• suchość
• świąd
• przewlekłe zapalenie.

Obie choroby mogą czasami:

• współistnieć.

Leczenie zależy od ciężkości choroby i obejmuje dwa podstawowe cele: odbudowę bariery oraz opanowanie stanu zapalnego.

Podstawą są:

• emolienty.

Podczas aktywnych zmian stosuje się odpowiednio dobrane:

• miejscowe leczenie przeciwzapalne.

Przy umiarkowanym lub ciężkim AZS niewystarczająco kontrolowanym leczeniem miejscowym dostępne są również:

• fototerapia
• leczenie ogólnoustrojowe
• terapie biologiczne
• leki celowane.

AAD w aktualnych wytycznych zdecydowanie rekomenduje zarówno klasyczne terapie miejscowe, jak i kilka nowoczesnych metod dla odpowiednio dobranych pacjentów.

Nie.

Bariera skóry jest zaburzona również w obszarach, które aktualnie wyglądają:

• stosunkowo prawidłowo.

Dlatego emolient można stosować na:

• większe powierzchnie
• całą suchą skórę.

NICE zaleca u dzieci stosowanie emolientów codziennie również wtedy, gdy widoczne zmiany AZS:

• ustąpiły.

Zależy od rodzaju skóry i lokalizacji.

Maści są zwykle:

• bardziej tłuste
• bardziej okluzyjne.

Mogą lepiej sprawdzać się przy:

• bardzo suchej
• pękającej skórze.

Kremy bywają:

• łatwiejsze w użyciu
• mniej tłuste.

Najważniejsze jest znalezienie preparatu, który pacjent będzie:

• rzeczywiście regularnie stosował.

Tak.

Kąpiel nie jest zakazana przy AZS.

Warto unikać:

• bardzo gorącej wody
• agresywnego szorowania
• silnie perfumowanych detergentów.

Po myciu skórę najlepiej:

• delikatnie osuszyć
• zastosować preparat nawilżający.

AAD warunkowo rekomenduje kąpiel jako jeden z elementów pielęgnacji.

Prawidłowo dobrane i stosowane zgodnie z zaleceniami są jednym z podstawowych i skutecznych sposobów leczenia zaostrzeń AZS.

AAD i NICE rekomendują miejscowe glikokortykosteroidy jako leczenie pierwszej linii zmian zapalnych.

Ryzyko działań niepożądanych zależy od:

• mocy preparatu
• lokalizacji
• czasu stosowania
• wieku.

Problemem może być zarówno:

• nadużywanie

jak i zbyt małe leczenie z powodu silnego lęku przed steroidami.

To nadmierny lęk przed miejscowymi steroidami prowadzący do unikania potrzebnego leczenia.

Może skutkować:

• przewlekłym stanem zapalnym
• silniejszym świądem
• uszkodzeniem skóry
• większym ryzykiem infekcji.

NICE podkreśla, że przy prawidłowym stosowaniu korzyści miejscowych steroidów:

• przewyższają potencjalne ryzyko.

Nie powodują zaniku skóry typowego dla nadmiernego stosowania silnych miejscowych steroidów.

Dlatego mają szczególne zastosowanie w określonych przypadkach na:

• twarz
• powieki
• fałdy skóry.

Mogą powodować początkowo:

• pieczenie
• uczucie ciepła.

Dobór terapii powinien być indywidualny.

Wet-wrap therapy polega na zastosowaniu wilgotnej warstwy opatrunku na odpowiednio leczoną i nawilżoną skórę, a następnie suchej warstwy zewnętrznej.

Może być pomocna przy:

• nasilonym zaostrzeniu
• silnym świądzie.

AAD warunkowo rekomenduje tę metodę.

Powinna być wykonywana:

• prawidłowo
• przez ograniczony czas
• zgodnie z ustalonym planem.

Gdy umiarkowane lub ciężkie AZS pozostaje niewystarczająco kontrolowane mimo właściwej terapii miejscowej albo ma bardzo duży wpływ na życie pacjenta.

Można wtedy rozważać:

• terapie biologiczne
• inhibitory JAK
• inne leki immunomodulujące.

AAD 2025 uzupełniło rekomendacje o kolejne nowoczesne terapie dla dorosłych, a pediatryczne wytyczne AAD uwzględniają kilka leków celowanych dla odpowiednich grup wiekowych.

Tak.

Uszkodzona bariera i drapanie ułatwiają kolonizację i zakażenie skóry.

Niepokojące mogą być:

• szybko nasilające się sączenie
• ropne krosty
• żółtawe strupy
• zwiększony ból.

Może pojawić się:

• gorączka
• pogorszenie stanu ogólnego.

Nie każda zaostrzona zmiana AZS oznacza jednak zakażenie bakteryjne.

To rozsiane zakażenie skóry wirusem opryszczki u osoby z AZS.

Może być:

• poważnym stanem wymagającym pilnego leczenia.

Charakterystyczne mogą być:

• szybko pojawiające się bolesne pęcherzyki lub nadżerki
• liczne podobne do siebie zmiany
• gorączka
• złe samopoczucie.

NICE zaleca w przypadku podejrzenia eczema herpeticum:

• pilną ocenę tego samego dnia.

Tak.

Po stanie zapalnym skóra może być przez pewien czas:

• ciemniejsza
• jaśniejsza.

NICE podkreśla, że takie przejściowe zmiany pigmentacji mogą występować po AZS.

Nie oznacza to automatycznie:

• blizny
• uszkodzenia wywołanego leczeniem.

Wyrównanie koloru może wymagać czasu.

Obecnie nie ma terapii gwarantującej trwałe usunięcie skłonności do choroby.

Można jednak uzyskać:

• bardzo dobrą kontrolę
• długie okresy bez istotnych zmian
• normalne funkcjonowanie.

Przebieg jest indywidualny.

U części dzieci choroba z wiekiem:

• znacznie łagodnieje.

U innych utrzymuje się:

• w dorosłości.

Nie automatycznie.

Naturalny składnik może także:

• drażnić
• uczulać.

Problematyczne bywają między innymi:

• substancje zapachowe
• olejki eteryczne
• liczne ekstrakty roślinne.

Przy AZS często lepiej sprawdzają się produkty:

• proste
• bezzapachowe
• dobrze tolerowane.

Tak.

Widoczne zmiany, przewlekły świąd i problemy ze snem mogą prowadzić do:

• obniżonego nastroju
• lęku
• problemów z samooceną.

Mogą wpływać na:

• relacje
• szkołę
• pracę.

AAD podkreśla, że AZS może znacząco wpływać na jakość życia zarówno dzieci, jak i dorosłych.

Konsultacja dermatologiczna pozwala ocenić zmiany i omówić dalsze postępowanie. Na wizytę warto zabrać dotychczasowe wyniki badań i listę stosowanych leków oraz preparatów. Zakres badań i metod leczenia dostępnych w placówce należy potwierdzić w rejestracji.

OMEGA Medical Clinics
ul. Traugutta 72/U2, 50-418 Wrocław

Rejestracja:
e-mail: