Chrapanie i bezdech senny – kiedy potrzebna jest diagnostyka?
Chrapanie jest bardzo częstym objawem powstającym wskutek drgania tkanek górnych dróg oddechowych podczas snu. Samo chrapanie nie oznacza jeszcze obturacyjnego bezdechu sennego, ale głośne chrapanie połączone z przerwami w oddychaniu, dławieniem się podczas snu, niewyspaniem lub nadmierną sennością w ciągu dnia może wskazywać na obturacyjny bezdech senny – OSA.
W obturacyjnym bezdechu sennym podczas snu dochodzi do powtarzającego się zwężania lub zamykania górnych dróg oddechowych. Powoduje to spłycenia oddechu albo okresowe bezdechy, spadki utlenowania krwi i wielokrotne wybudzenia, których pacjent często nawet nie pamięta.
Nie da się rozpoznać OSA wyłącznie na podstawie chrapania, wyglądu gardła ani kwestionariusza. Do potwierdzenia choroby potrzebne jest odpowiednie badanie snu. Aktualne NICE zaleca u osób z podejrzeniem OSA przede wszystkim domową poligrafię oddechową, a w wybranych sytuacjach bardziej rozbudowaną polisomnografię. (nice.org.uk)
Sprawdź konsultacje laryngologiczne we Wrocławiu.
Czym jest chrapanie?
Podczas snu mięśnie gardła rozluźniają się.
Jeżeli przepływ powietrza przez górne drogi oddechowe napotyka zwężenie, tkanki mogą zacząć drgać.
Powstaje charakterystyczny dźwięk chrapania.
Znaczenie mogą mieć między innymi:
- budowa nosa i gardła
- podniebienie miękkie
- język
- migdałki
- masa ciała
- pozycja podczas snu
- alkohol
- niektóre leki uspokajające.
Nie każdy chrapiący pacjent ma bezdech senny.
Czym jest obturacyjny bezdech senny?
OSA jest zaburzeniem oddychania podczas snu.
NICE definiuje OSAHS jako chorobę, w której górne drogi oddechowe podczas snu zwężają się lub zamykają wskutek rozluźnienia mięśni. Dochodzi wtedy do spłycenia oddechu – hipopnoe – lub jego zatrzymania – bezdechu. (nice.org.uk)
Organizm reaguje częściowym lub pełnym wybudzeniem, aby ponownie otworzyć drogi oddechowe.
Taki cykl może powtarzać się wielokrotnie w ciągu jednej nocy.
Czy każdy, kto chrapie, ma bezdech?
Nie.
Można mieć:
- chrapanie pierwotne bez istotnych bezdechów
- łagodny OSA
- umiarkowany lub ciężki OSA.
Sam poziom głośności chrapania nie pozwala ustalić ciężkości choroby.
Osoba może chrapać bardzo głośno i nie mieć istotnego OSA, a inny pacjent może mieć klinicznie ważne bezdechy mimo mniej spektakularnego chrapania.
Jakie objawy w nocy mogą sugerować bezdech?
NICE zaleca podejrzewać OSA między innymi przy występowaniu kilku charakterystycznych cech, takich jak:
- chrapanie
- obserwowane przerwy w oddychaniu
- krztuszenie lub dławienie się podczas snu
- częste wybudzenia
- niespokojny i pofragmentowany sen
- częste oddawanie moczu w nocy. (nice.org.uk)
Bardzo cenna jest informacja od osoby śpiącej obok pacjenta.
Co oznacza „przestaje oddychać w nocy”?
Partner może zauważyć schemat:
- głośne chrapanie
- nagłą ciszę i brak przepływu powietrza
- następnie głośny wdech, parsknięcie lub dławienie
- ponowne chrapanie.
Taki obraz zwiększa podejrzenie OSA.
Nie pozwala jednak samodzielnie określić liczby bezdechów ani stopnia choroby.
Jakie objawy występują w ciągu dnia?
Możliwe są:
- nadmierna senność
- uczucie niewyspania mimo odpowiedniej długości snu
- przewlekłe zmęczenie
- problemy z koncentracją
- zaburzenia pamięci
- drażliwość
- poranne bóle głowy.
NICE podkreśla, że nie każdy pacjent z OSA ma wyraźną senność – część zgłasza raczej zmęczenie, bezsenność lub problemy z funkcjonowaniem poznawczym. (nice.org.uk)
Czy poranny ból głowy może być związany z bezdechem?
Może.
Poranne bóle głowy znajdują się wśród objawów uwzględnianych przez NICE przy podejrzeniu OSA. (nice.org.uk)
Nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla bezdechu.
Mogą mieć również inne przyczyny, dlatego nie powinno się rozpoznawać OSA na podstawie samego bólu głowy.
Czy nocne oddawanie moczu może mieć związek z OSA?
Tak.
Nokturia, czyli konieczność kilkukrotnego wstawania w nocy do toalety, jest jednym z objawów, które NICE uwzględnia w ocenie podejrzenia OSA. (nice.org.uk)
Oczywiście częste oddawanie moczu ma wiele innych możliwych przyczyn.
Czy bezdech może powodować bezsenność?
Tak.
OSA nie zawsze wygląda jak klasyczna „senność przez cały dzień”.
U części osób powtarzające się wybudzenia powodują:
- trudność z utrzymaniem snu
- częste przebudzenia
- poczucie lekkiego snu
- przewlekłą bezsenność.
Dlatego NICE nie zaleca opierania kwalifikacji do diagnostyki wyłącznie na skali senności Epworth. (nice.org.uk)
Kto jest bardziej narażony na bezdech senny?
Ryzyko zwiększa się między innymi przy:
- nadwadze i otyłości
- określonej budowie górnych dróg oddechowych
- dużych migdałkach
- niektórych nieprawidłowościach twarzoczaszki
- starszym wieku.
NICE wskazuje również częstsze występowanie OSA u osób z:
- nadciśnieniem opornym na leczenie
- cukrzycą typu 2
- migotaniem przedsionków
- przebytym udarem lub TIA
- przewlekłą niewydolnością serca
- niedoczynnością tarczycy
- zespołem Downa
- akromegalią. (nice.org.uk)
Najczęstsze pytania
Czy każde chrapanie oznacza bezdech senny?
Nie. Chrapanie może występować bez OSA. Jeżeli jednak towarzyszą mu obserwowane przerwy w oddychaniu, dławienie, niewyspanie lub nadmierna senność, potrzebna jest diagnostyka w kierunku bezdechu.
Czy laryngolog może rozpoznać bezdech bez badania snu?
Nie. Badanie nosa i gardła może znaleźć czynniki anatomiczne, ale nie mierzy liczby bezdechów podczas nocy. Rozpoznanie wymaga odpowiedniego badania snu.
Jakie badanie wykonuje się na bezdech?
NICE jako pierwsze badanie u osób z podejrzeniem OSA zaleca domową poligrafię oddechową. Przy wyniku ujemnym mimo utrzymujących się istotnych objawów można rozważyć polisomnografię. (nice.org.uk)
Czy STOP-Bang wystarczy do rozpoznania?
Nie. STOP-Bang służy do określania prawdopodobieństwa OSA. AASM zaleca, aby kwestionariusze nie były stosowane samodzielnie do stawiania diagnozy. (aasm.org)
Czy schudnięcie może wyleczyć bezdech?
U części osób redukcja nadmiernej masy ciała może bardzo istotnie zmniejszyć nasilenie choroby. Nie należy jednak automatycznie odkładać CPAP lub innego potrzebnego leczenia do czasu osiągnięcia docelowej masy ciała.
Czy CPAP jest zawsze konieczny?
Nie przy każdym łagodnym przypadku. W umiarkowanym i ciężkim OSA NICE zaleca CPAP jako leczenie podstawowe. W łagodnym OSA decyzja zależy między innymi od wpływu objawów na jakość życia i codzienną aktywność. (nice.org.uk)
Czy operacja przegrody nosa wyleczy bezdech?
Nie można tego zagwarantować. Może poprawić oddychanie przez nos i tolerancję CPAP, ale OSA zwykle dotyczy także gardłowego odcinka górnych dróg oddechowych.
Czy można mieć OSA, jeśli nie jestem senny w ciągu dnia?
Tak. NICE wyraźnie zaznacza, że nie każdy pacjent z OSA ma nadmierną senność. Objawem może być również zmęczenie, bezsenność, zaburzenia koncentracji albo niewyspany sen. (nice.org.uk)