Ból kręgosłupa – kiedy wymaga oceny ortopedycznej?
Ból kręgosłupa jest jedną z najczęstszych dolegliwości układu ruchu. Może dotyczyć odcinka szyjnego, piersiowego albo lędźwiowego. Najczęściej ma charakter nieswoisty, czyli nie można wskazać jednej konkretnej zmiany strukturalnej, która w pełni tłumaczy objawy. WHO podaje, że około 90% przypadków bólu dolnego odcinka pleców ma właśnie taki charakter.
Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa, takie jak dyskopatia, osteofity czy zmiany stawów międzywyrostkowych, są częste wraz z wiekiem i mogą występować także u osób bez bólu. Dlatego wyniku RTG lub rezonansu nie powinno się interpretować bez odniesienia do objawów i badania pacjenta.
Podstawą leczenia większości nieswoistych bólów kręgosłupa są edukacja, utrzymywanie możliwej aktywności oraz odpowiednio dobrane ćwiczenia. Zaawansowane badania obrazowe i leczenie zabiegowe mają znaczenie głównie wtedy, gdy istnieją konkretne wskazania.
Sprawdź konsultacje ortopedyczne we Wrocławiu.
Czym są zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa?
Kręgosłup składa się między innymi z:
- kręgów
- krążków międzykręgowych
- stawów międzywyrostkowych
- więzadeł
- mięśni
- struktur nerwowych.
Wraz z wiekiem w wielu z tych struktur zachodzą naturalne zmiany.
Krążki międzykręgowe mogą stopniowo tracić część zawartości wodnej i wysokości, a w stawach mogą rozwijać się zmiany degeneracyjne i osteofity.
Nie oznacza to jednak automatycznie choroby wymagającej leczenia.
Najważniejsze jest to, czy zmiany rzeczywiście odpowiadają miejscu i charakterowi dolegliwości.
Czy „zwyrodnienie kręgosłupa” oznacza, że kręgosłup jest zużyty?
Nie.
To uproszczenie, które może niepotrzebnie zwiększać lęk przed ruchem.
Zmiany degeneracyjne są częścią biologicznego starzenia się tkanek i bardzo często występują również u osób bez objawów.
Nie oznacza to, że kręgosłup jest „wytarty” ani że należy go oszczędzać poprzez długotrwałe unikanie aktywności.
NICE zaleca zachęcanie osób z bólem dolnego odcinka pleców do kontynuowania normalnych aktywności.
Jakie objawy może powodować ból kręgosłupa?
Dolegliwości mogą mieć różny charakter.
Może pojawić się:
- tępy ból
- kłucie
- sztywność
- uczucie napięcia mięśni
- ból nasilający się przy pochylaniu lub prostowaniu
- ból po długim siedzeniu albo staniu.
Ból może być miejscowy albo promieniować do:
- pośladka
- uda
- podudzia
- kończyny górnej w przypadku odcinka szyjnego.
Jeżeli pojawiają się również drętwienia, mrowienia albo osłabienie mięśni, trzeba rozważyć udział struktur nerwowych.
Co to jest nieswoisty ból kręgosłupa?
Nieswoisty ból oznacza, że nie można wskazać jednej konkretnej choroby lub uszkodzenia, które w pełni wyjaśnia dolegliwości.
WHO wskazuje, że około 90% przypadków bólu dolnego odcinka pleców ma właśnie taki charakter.
Na rozwój i utrzymywanie się bólu mogą wpływać jednocześnie:
- przeciążenia
- osłabienie mięśni
- niewielka aktywność fizyczna
- stres
- jakość snu
- warunki pracy
- obawy związane z bólem
- ogólny stan zdrowia.
Dlatego leczenie przewlekłego bólu często wymaga szerszego podejścia niż znalezienie jednej „uszkodzonej struktury”.
Co to jest dyskopatia?
Dyskopatia jest potocznym określeniem zmian dotyczących krążka międzykręgowego.
Może obejmować:
- odwodnienie krążka
- obniżenie jego wysokości
- uwypuklenie
- przepuklinę.
Nie każda dyskopatia boli.
Nie każda przepuklina krążka wymaga operacji.
Znaczenie ma przede wszystkim to, czy zmiana powoduje objawy odpowiadające jej lokalizacji.
Czym jest rwa kulszowa?
Rwa kulszowa to określenie bólu wynikającego z podrażnienia lub ucisku struktur nerwowych prowadzących do kończyny dolnej.
Może występować ból:
- pośladka
- tylnej lub bocznej części uda
- podudzia
- stopy.
Mogą mu towarzyszyć:
- drętwienie
- mrowienie
- zaburzenia czucia
- osłabienie mięśni.
WHO opisuje ból korzeniowy jako dolegliwość mogącą mieć charakter ostrego lub „elektrycznego” bólu i współistnieć z zaburzeniami czucia oraz osłabieniem mięśni.
Czy każda rwa kulszowa wynika z przepukliny dysku?
Nie.
Przepuklina krążka jest jedną z możliwych przyczyn.
Objawy mogą wynikać również ze:
- zwężenia otworu międzykręgowego
- zmian zwyrodnieniowych
- stenozy kanału kręgowego
- innych przyczyn podrażnienia nerwu.
Dlatego rozpoznania nie należy stawiać wyłącznie na podstawie promieniowania bólu.
Co to jest stenoza kanału kręgowego?
Stenoza oznacza zwężenie przestrzeni dostępnej dla struktur nerwowych.
W odcinku lędźwiowym może prowadzić do tak zwanego chromania neurogennego.
Pacjent może odczuwać:
- ból nóg podczas chodzenia
- ciężkość kończyn
- drętwienie
- osłabienie.
Objawy mogą nasilać się podczas stania i chodzenia, a zmniejszać w siadzie albo pochyleniu do przodu.
Stenoza częściej występuje u osób starszych ze zmianami zwyrodnieniowymi.
Czy zmiany zwyrodnieniowe zawsze powodują ból?
Nie.
To jedna z najważniejszych informacji.
Zmiany degeneracyjne w RTG i MRI są częste także u osób bez objawów.
Dlatego opis zawierający takie określenia jak:
- dyskopatia
- osteofity
- obniżenie wysokości krążka
- zmiany stawów międzywyrostkowych
nie jest automatycznie odpowiedzią na pytanie, skąd bierze się ból.
Lekarz powinien zestawić obraz badania z objawami i badaniem klinicznym.
Czy niewielkie zmiany mogą bardzo boleć?
Tak.
Nasilenie bólu nie musi być proporcjonalne do obrazu radiologicznego.
Ból zależy również od:
- układu nerwowego
- napięcia mięśni
- aktywności
- snu
- stresu
- wcześniejszych doświadczeń bólowych.
Możliwa jest również sytuacja odwrotna – duże zmiany w MRI przy niewielkich dolegliwościach.
Najczęstsze pytania
Czy zwyrodnienie kręgosłupa jest groźne?
Najczęściej nie. Zmiany degeneracyjne są bardzo częste wraz z wiekiem i często nie powodują poważnych problemów. Znaczenie mają przede wszystkim objawy i wpływ na funkcjonowanie.
Czy każdy ból pleców wymaga rezonansu?
Nie. NICE odradza rutynowe obrazowanie przy typowym bólu dolnego odcinka pleców lub rwie bez cech sugerujących poważniejszą chorobę. MRI warto wykonywać wtedy, gdy jego wynik może zmienić leczenie.
Czy dyskopatia oznacza przepuklinę dysku?
Nie. Dyskopatia jest szerszym określeniem zmian degeneracyjnych krążka międzykręgowego. Może występować bez istotnej przepukliny i bez ucisku nerwu.
Czy przy rwie trzeba leżeć?
Zwykle nie. Współczesne zalecenia zachęcają do utrzymywania możliwej aktywności i stopniowego powrotu do normalnych czynności.
Czy przepuklina zawsze wymaga operacji?
Nie. Wiele przypadków poprawia się bezoperacyjnie. Operację rozważa się przede wszystkim przy ciężkich lub utrzymujących się objawach i zgodnym obrazie badania.
Czy masaż może „nastawić kręgosłup”?
Nie. Może być dodatkiem zmniejszającym objawy, ale nie ustawia przesuniętych kręgów. NICE zaleca terapię manualną tylko jako część programu obejmującego ćwiczenia.
Czy pas na kręgosłup pomaga?
Rutynowo nie. NICE nie zaleca pasów i gorsetów jako standardowego leczenia bólu dolnego odcinka pleców lub rwy.
Czy ból może ustąpić mimo zmian widocznych w rezonansie?
Tak. Zmiany strukturalne mogą pozostać widoczne, mimo że ból znacznie się zmniejszy lub całkowicie ustąpi. Celem leczenia jest przede wszystkim poprawa funkcji i jakości życia, a nie uzyskanie „idealnego” obrazu MRI.
